null

Żeliwne studzienki podwórzowe

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Do połowy XIX wieku mieszkańcy Warszawy cierpieli na ograniczony dostęp do ujęć wody. Pobierali ją ze studni i źródeł ulokowanych w miejscach publicznych, np. na placach, i w wiadrach lub innych naczyniach dźwigali do mieszkań, sklepów i warsztatów.

Żeliwna studzienka podwórzowa

Na zdjęciu  trójkątne zwieńczenie żeliwnej studzienki w oficynie przy ul. Kłopotowskiego. Fot. BSKZ

Wybudowany w centralnej części miasta wodociąg Marconiego (1855 rok) oraz wodociąg praski (koniec lat 60. XIX wieku) nieco polepszyły sytuację, zwiększając liczbę ujęć wody. Warunki zmieniły się jednak diametralnie, gdy w 1886 roku oddano do użytku wodociąg zaprojektowany przez Williama Lindleya. Po wprowadzeniu ogólnomiejskiej sieci doprowadzającej wodę, studnie podwórzowe stały się elementem wyposażenia prywatnych posesji. 

W podwórzach kamienic zaczęto umieszczać studnie podłączone do sieci wodociągowej, a odpływy do kanalizacji. Pobierana z nich woda służyła nie tylko do domowego użytku, utrzymania czystości obejścia i koni, ale nawet do gaszenia pożaru. Studnie lokowano najczęściej na ścianie jednej z oficyn przy kuchennym wejściu, z którego służba domowa miała łatwiejszy dostęp do ujęcia wody.

Wzory z renesansu i baroku

Wodociągowe studnie podwórzowe posiadały różnorodne formy. Stosowano zarówno indywidualnie zaprojektowane ceramiczne i kamienne obudowy, jak i wyroby fabryczne. Ze względów praktycznych najczęściej używano odlewów żeliwnych, montowanych na ścianie oficyny, zabezpieczając ją tym samym przed uszkodzeniami i zamoczeniem.

Gotowe elementy dostępne były w magazynach dużych fabryk metalowych. Wzory różnych producentów miały bardzo zbliżone wymiary, formę i ornamentykę (dominowała głównie stylistyka neorenesansowa i neobarokowa). Standardowe obudowy studzienek miały około 1 m wysokości, formę niszy albo płaskiej ścianki ujętej w arkadę wspartą na dwóch pilastrach. Wylot rurki doprowadzającej wodę z reguły wychodził ze stylizowanej maski przedstawiającej ludzką bądź lwią głowę. Niewykorzystaną lub brudną wodę wylewano do żeliwnej profilowanej rynny lub otworu przesłoniętego kratką, przez które woda spływała do kanalizacji.

Wyroby ze Świętokrzyskiego

W Warszawie najbardziej popularne były płyty zdrojowe produkowane w słynnej fabryce w Białogonie pod Kielcami, wytwarzającej również cały asortyment elementów wodno-kanalizacyjnych. Rzadziej stosowane modele pochodziły z odlewni żelaza ze Skarżyska Kamiennej J. Witwickiego, a także z warszawskiej odlewni H. Krafta i S. Mizerskiego.

Żeliwna studzienka podwórzowa
Zobacz galerię (5 zdjęć)
Żeliwna studzienka podwórzowa
Żeliwna studzienka podwórzowa
Oficyna kamienicy na jednej ze ścian studzienka.
Żeliwna studzienka