null

Z sosny mahoń – mazerunek w warszawskich zabytkach

Drukuj otwiera się w nowej karcie

W czasie naszych służbowych wizyt w obiektach zabytkowych często napotykamy stolarkę zdobioną techniką mazerunku. Mazerowanie, czy też mazerunek lub fladrowanie, to technika zdobnicza polegająca na naśladowaniu naturalnych słojów szlachetnego drewna na różnych podłożach np. drewnie, murze, papierze czy porcelanie.

 

 

Technika była znana już w starożytnym Egipcie. Jej stosowanie w Europie badacze datują na wiek XVI. W Polsce mazerowanie pojawiło się wraz z renesansowymi meblami. Bardzo popularne stało się na przełomie XIX i XX wieku. 

To specyficzne zdobienie stosowano zarówno w meblarstwie, wyposażeniu wnętrz (kościołów, pałaców – np. boazerie w pałacu w Wilanowie), jak i stolarce okiennej i drzwiowej. Najczęściej mazerunek udaje tak cenione gatunki drewna jak orzech, mahoń, czy palisander.

Aby osiągnąć satysfakcjonujący efekt na drewno nakładano warstwę zaprawy, którą pokrywano powłoką malarską. Na niej malowano imitację usłojenia szlachetnego drewna. Zazwyczaj całość zabezpieczano pokostem lub lakierem. Oczywiście za najlepszy mazerunek uważano taki, który do złudzenia przypominał szlachetne drewno.    

Gdzie szukać mazerunku?

Odkrycie mazerunku zazwyczaj jest dla nas pewną niespodzianką. Najczęściej jest on bowiem ukryty pod licznymi wtórnymi warstwami farb olejnych w najróżniejszych kolorach. Bywa, że udaje nam się zauważyć go w naturalnych odkrywkach, czyli przetarciach późniejszych powłok malarskich. Często dopiero badania kolorystyczne, wykonywane w celu ustalenia pierwotnego sposobu wykończenia i kolorystyki stolarki, przynoszą odkrycie mazerunku. 

Nadzór i badania

Jednostki miejskie zarządzające lokalami miejskimi, występują do Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków z wnioskami o wydanie opinii do planowanych inwestycji. Dlatego zawsze zaczynamy od oględzin obiektów. Jeśli, szczęśliwie, w lokalu zachowała się oryginalna stolarka, zawsze podkreślamy w naszych wytycznych, jak ważne jest wykonanie badań stratygraficznych. Gdy nasz budżet na to pozwala zlecamy je sami wyspecjalizowanym konserwatorom zabytków. Stratygrafia jest połączona z badaniami laboratoryjnymi. Poddane analizie pobrane przez konserwatorów próbki pozwalają na ustalenie składu chemicznego oryginalnej warstwy wykończeniowej. 

Przy pracach remontowych stolarki istnieje niebezpieczeństwo, że podczas oczyszczania jej z wtórnych nawarstwień nieodpowiednimi sposobami może dojść do usunięcia pierwotnych powłok. Dobranie przez konserwatora właściwych metod czyszczenia i ustalenie pierwotnej kolorystyki jest możliwe po przeprowadzeniu badań. 

Przykłady mazerunku

Poniżej w galerii zdjęć prezentujemy niektóre przykłady mazerunku występujące w historycznych warszawskich obiektach.

1.    Drzwi do lokalu nr 32 w budynku przy ul. Marszałkowskiej 81 przed remontem.
2.    Drzwi do lokalu nr 32 w budynku przy ul. Marszałkowskiej 81 po remoncie, wykonanym przez Zespół Szkół Drzewnych i Leśnych w Garbatce Letnisko na zlecenie BSKZ. W wyniku badań stratygraficznych ustalono, że od strony zewnętrznej drzwi pokryte były mazerunkiem. W czasie prac konserwatorskich odtworzono zniszczone partie tej dekoracji.

3.    Drzwi do lokalu nr 11 w budynku przy ul. Nowogrodzkiej 48, fot. K. Onisk.
4.    Drzwi do lokalu nr 11 w budynku przy ul. Nowogrodzkiej 48. Odkrywka stratygraficzna z widocznym mazerunkiem, wykonanie i fot. K. Onisk.

5.    Drzwi do lokalu nr 7 w budynku przy ul. Bohaterów Warszawy 47 z zaznaczeniem miejsc wykonania odkrywek, fot. E. Doleżyńska – Sewerniak.
6.    Drzwi do lokalu nr 7 w budynku przy ul. Bohaterów Warszawy 47. Odkrywka stratygraficzna z widocznym mazerunkiem, wykonanie i fot. E. Doleżyńską – Sewerniak.

7.    Drzwi do lokalu nr 18 w budynku przy ul. Mazowieckiej 4 z zaznaczeniem miejsc wykonania odkrywek, fot. M. Pokorná – Paruszkiewicz.
8.    Drzwi do lokalu nr 18 w budynku przy ul. Mazowieckiej 4. Odkrywka stratygraficzna z widocznym mazerunkiem (warstwa nr 3, warstwy 4-9 to wtórne nawarstwienia), wykonanie i fot. M. Pokorná – Paruszkiewicz.

9.    Drzwi do lokalu nr 15 w budynku przy ul. Oboźnej 11. Odkrywka stratygraficzna z widocznym mazerunkiem na drzwiach do lokalu nr 15 w budynku przy ul. Oboźnej 11, wykonanie i fot. R. Rogal, A. Cupa, T. Kurkiewicz, W. Bartz

10.    Drzwi do lokalu w budynku przy ul. Oboźnej 11. Zdjęcie mikroskopowe próbki: drewno i warstwy malarskie.  fot. R. Rogal, A. Cupa, T. Kurkiewicz, W. Bartz.

11.    Drzwi na głównej klatce schodowej budynku przy ul. Targowej 84.
12.    Odkrywka z widocznym mazerunkiem na drzwiach na głównej klatce schodowej budynku przy ul. Targowej 84.
13.    Odkrywka z widocznym mazerunkiem na drzwiach na głównej klatce schodowej budynku przy ul. Targowej 84.

Zobacz galerię (9 zdjęć)