null

Wilanowski Park Kulturowy – XIX-wieczny ogród północny

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Charakterystyczną cechą ogrodów wilanowskich jest ich różnorodność. Spacerując po nich możemy nie tylko w wyobraźni przenosić się do innych epok, ale także poznawać niezwykłe gatunki roślin. Ogród północny był dawniej owocowo-warzywnym, dziś to parter haftowy i Gaj Akademosa.

Klomb w ogrodzie ze strzyżonymi tujami.

Na zdjęciu fragment ogrodu północnego w Wilanowie. Fot. BSKZ

Na wzór francuski

W czasach króla Jana III Sobieskiego po obu stronach pałacu znajdował się kwaterowy ogród ozdobno-użytkowy, nazywany ogrodem fruktyfikującym. Te dwie części upraw owocowo-warzywnych były symetryczne i regularnie skomponowane. Ich dekoracyjny charakter przypominał nowożytne ogrody francuskie w dolinie Loary, zwłaszcza zachowany do dzisiaj ogród przy Chateau de Villandry – zamku w Villandry.

Zgodnie z inwentarzem ogrodów wilanowskich z 1729 r. każdy składał się z sześciu kwater, w które wkomponowano prostokątne sadzawki, a od zachodu również groty. W kwaterach rosły drzewa i krzewy owocowe: jabłonie, wiśnie, grusze, śliwy, brzoskwinie, morele, porzeczki, agrest i winorośl. Obwódki kwater obsadzono roślinami zielnymi: lawendą, szałwią itp. Inne części wypełniały partery z ornamentem: jeden – z bukszpanu, drugi - z lawendy. Pośród kwater zbudowano również studnie z drzewa dębowego. Zarówno południowy, jak i północny ogród fruktyfikujący były otoczone z trzech stron lipowymi szpalerami. 

Ogród jak haft na tkaninie

Później, gdy właścicielami pałacu byli August i Zofia Czartoryscy (1733-1783), a następnie Izabela Lubomirska (1783-1799) ogrody owocowo-warzywne zostały zlikwidowane. W ich miejsce pojawiły się partery haftowe, czyli szczególnie ozdobne partery wykonane według wzoru przypominającego haft, inspirowanego motywami roślinnymi, porośnięte najczęściej bukszpanem, kwiatami i wysypane kolorowym kruszywem. 

Dzisiejsze partery ogrodowe przy północnym skrzydle pałacu nawiązują właśnie do tego okresu w historii ogrodu, jak również do jego późniejszego, XIX-wiecznego wyglądu. 

Jak trafić do tej części ogrodu? 

Obecnie, ze względu na trwający remont pergoli przy północnym skrzydle pałacu, trafimy tam przechodząc najpierw przez ogród różany a następnie przez ogród wschodni na tarasie górnym. Wejście znajduje się pomiędzy dwoma odcinkami odtworzonego podczas rewaloryzacji bindaża. Jest to metalowa konstrukcja porośnięta grabami pospolitymi, przypominająca tunel czy zielony korytarz. Tworzy on kompozycyjne wydzielenie ogrodu od strony wschodniej. Od północy ogród ograniczony jest natomiast szpalerem z grabu z wnękami na kamienne ławy. Od zachodu szpalerem lip, rosnących równolegle do fosy.

Niezwykłe gatunki roślin i rzeźby

Wnętrze podzielone jest na kwatery. Te bezpośrednio otaczające fontannę z trytonem wypełnione są kobiercami kwiatów, strzyżonym bukszpanem, kruszywem i cisami formowanymi w kształt stożków. Na obrzeżach kwater znajdziemy tu egzotyczne rośliny w donicach, uprawiane w oranżerii, a latem wystawiane do ogrodu. Ich rodzaje nawiązują do tych, które historycznie można było podziwiać na terenie posiadłości.

Znajdziemy tu więc daturę (bieluń złocisty) o wielkich żółtych kielichowych kwiatach i właściwościach leczniczych, ale i odurzających, koralodrzew (drzewo koralowe), z obecności którego w XIX w. słynęły ogrody wilanowskie, męczennicę błękitną, egzotyczne pnącze o kwiatach symbolizujących Mękę Pańską, bananowce (na jednym z egzemplarzy można teraz podziwiać kwiat i dojrzewające owoce!) oraz drzewka cytrusowe (cytryny też akurat dojrzewają).

W części zachodniej ogrodu północnego znajduje się natomiast kompozycja nazwana Gajem Akademosa, powstała w XIX wieku i zachowana do dziś. Przestrzeń nawiązuje do gajów, w których w starożytności wykładali filozofowie, a w Wilanowie ma służyć jako miejsce odpoczynku i rozmyślań. Za posągami Jana Kochanowskiego i Franciszka Karpińskiego, polskich poetów sławiących uroki życia na wisi, znajduje się owalny placyk otoczony półkolistą kamienną ławą zwieńczoną ceramicznymi statuami kanefor (rzeźbione głowy kobiet). Tło dla tej kompozycji tworzy żywopłot z buków o ciemnoczerwonych liściach.

Centralne miejsca w kwaterach znajdujących się bezpośrednio przed posągami poetów zajmują dwa okrągłe klomby liściaste. Są one przykładem XIX-wiecznego wyobrażenia o tzw. ogrodnictwie kobiercowym. 

Egzotyczny kwiat na krzaku.
Zobacz galerię (10 zdjęć)
Fontanna w ogrodzie.
Rzeźby w ogrodzie.
Korytarz z grabów.
Egzotyczny krzak w donicy.
Bananowiec.
Egzotyczny kwiat.
Ogród z kwaterami i szpalerem grabów.
Ogród wzdłuż budynku.
Aleja w ogrodzie z palmami po bokach.