null

Wilanowski Park Kulturowy – rezerwat Skarpa Ursynowska

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Na fotogrfi wejście do rezerwatu. fot. BSKZ

wejscie do parku czerwona tablica i zieleń

 

 

Rezerwat przyrody Skarpa Ursynowska to mozaika lasów i łąk, zbiorników wodnych, torfowisk i malowniczych wąwozów. Jego teren zajmuje zbocza i podnóże skarpy warszawskiej w zachodniej części Wilanowskiego Parku Kulturowego. Oprócz bogatej przyrody zaciekawia także historią.

Zabytkowy fragment rezerwatu
Rezerwat ma ok. 20 ha i położony jest na skarpie wiślanej oraz u jej podnóża. W jego skład wchodzi teren historycznego założenia pałacowo-parkowego na Ursynowie, dawniej zwanego Rozkosz. Rezerwat leży w Warszawskim Obszarze Chronionego Krajobrazu.

Pod koniec XVII wieku król Jan III Sobieski nabył ten teren razem z resztą folwarku służewskiego i włączył do wielkoprzestrzennego założenia dóbr wilanowskich. Miał on dla króla ważne znaczenie kompozycyjne - zamykał od zachodu barokową wilanowską oś królewską, prowadzącą od Wisły aż po skarpę warszawską przez folwark Zawady, pałac w Wilanowie i Kanał Królewski.

W 1775 r. August Czartoryski, ówczesny właściciel Wilanowa, wyodrębnił ten teren i przeznaczył pod samodzielną rezydencję, w której osiedlił pułkownika wojsk koronnych – Józefa Maisonneuve - szambelana królewskiego. Wówczas zaczyna się historia założenia pałacowo-parkowego w Rozkoszy. Przez następne lata rezydencja wielokrotnie zmieniała swój wygląd, zmieniali się także gospodarze. Jednym z nich był Julian Ursyn Niemcewicz, od imienia którego zarówno posiadłość, jak i dzielnicę Warszawy zaczęto nazywać Ursynowem. W 1956 r. teren przekazano Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego.

Pomimo przekształceń, jakie przeszło XVIII-wieczne założenie ogrodowe, elementy jego kompozycji przetrwały do czasów dzisiejszych. Obecny neorenesansowy budynek pałacu został wzniesiony na miejscu barokowego z inicjatywy Elżbiety z Branickich Krasińskiej i Zygmunta Krasińskiego, którzy zakupili majątek w 1850 r.

Od 1965 r. cały Zespół Pałacowy Ursynów/Rozkosz jest wpisany do rejestru zabytków (pod nr 642/1). Teren na zboczu skarpy oraz park dolny od 1996 r. wchodzą w skład rezerwatu. W tej części z XVIII-wiecznego założenia zachowały się grota, układ wodny ze stawem i systemem kanałów oraz dawna „dzika promenada”, czyli droga prowadząca wśród drzew skarpy, jak również XIX-wieczne: zespół tarasów ze schodami, i pozostałościami fontanny u podnóża skarpy.

Niekontrolowany rozwój roślinności na terenie dawnego założenia utrudnia jednak odnalezienie historycznych powiązań widokowych z rezydencją królewską w Wilanowie.Część zabytkową można zwiedzać w grupach zorganizowanych z przewodnikiem. Pozostałą część rezerwatu pozostawiono przyrodzie.

Bogactwo zbiorowisk roślinnych
Ponad połowę obszaru rezerwatu zajmują zarastające torfowiska i łąki. Bogactwo ich jest duże. Z ciekawszych zbiorowisk znajdziemy tu fragmenty tzw. łąk świeżych z rajgrasem wyniosłym oraz przytulią pospolitą. Ten rodzaj łąk należy do siedlisk chronionych z mocy Dyrektywy Siedliskowej Unii Europejskiej (Natura 2000).

Tereny bezpośrednio przy zbiornikach wodnych porasta natomiast pas szuwarów, trzciny, mozgi i pałki oraz ziołorośli z udziałem wiązówki błotnej, przyjemnie pachnących podczas kwitnienia. Na powierzchni wody zobaczymy rzęsę drobną - jedną z najmniejszych na świecie roślin naczyniowych.

Zróżnicowane tereny leśne
W przybliżeniu 40% powierzchni rezerwatu zajmują lasy i zadrzewienia. Dominuje grąd – wielogatunkowy las liściasty z dębem szypułkowym, klonem pospolitym, jaworem oraz lipą drobnolistną. W miejscach wilgotnych również z jesionem wyniosłym, rzadziej grabem, wiązem górskim oraz osiką. W północnej części rezerwatu w warstwie drzew znajdziemy również liczne robinie akacjowe – gatunek dawniej obcy w naszej florze. Został tu sprowadzony w XIX wieku przez Juliana Ursyna Niemcewicza, jako drzewo ozdobne i miododajne.

W warstwie podszycia rosną krzewy: leszczyna pospolita, bez czarny, czeremcha zwyczajna (ptaki chętnie żywią się jej owocami) oraz kwitnący na biało dereń świdwa. Runo leśne najpiękniej prezentuje się wiosną dzięki kwitnącym zawilcom, ziarnopłonom i kokoryczy. Poza tym występują tu m.in. gajowiec żółty, nerecznica samcza i wiechlina gajowa.

W pobliżu cieków wodnych u podnóża skarpy wiślanej występują również łęgi i olsy. Dominującymi gatunkami drzew na tych wilgotnych siedliskach są olsze czarne i jesiony wyniosłe. W łęgu topolowo-wierzbowym rosną okazałe topole czarne i białe oraz wierzby białe i kruche.

Wiele gatunków zwierząt i grzybów
W runie leśnym żyją maleńkie ssaki - ryjówki aksamitne, ale także większe zwierzęta – jeże, łasice czy kuny domowe. W koronach drzew często można zobaczyć wiewiórki. Wśród ptaków wyróżnia się puszczyk – sowa, którą można spotkań nocą, gdy poluje na gryzonie. W ciągu dnia zaś można zobaczyć lub usłyszeć krętogłowy, dzięcioły duże, średnie i białoszyje oraz derkacze.

Licznymi mieszkańcami rezerwatu są też owady, w szczególności chrząszcze i motyle. Do najciekawszych gatunków należy mały pomarańczowy motyl: czerwończyk nieparek, który występuje na wilgotnych łąkach. Chroni go zarówno prawo polskie, jak i prawo Unii Europejskiej. Poza nim łąki upodobały sobie też pospolite motyle: bielinki, rusałki oraz cytrynki.

W zbiornikach wodnych i wilgotnych łąkach gustują płazy. Z gatunków chronionych zarówno prawem polskim, jak i prawem Unii Europejskiej, obserwowano tu kumaka nizinnego oraz traszkę grzebieniastą. Ponadto występuje tu też żaba trawna, rzekotka drzewna, ropucha szara i traszka zwyczajna.
Spośród grzybów na uwagę zasługują gatunki objęte ochroną: suchogłówka korowa - gatunek wymierający i ozorek dębowy – gatunek potencjalnie zagrożony wymarciem.

mapa rezerwat i park wilanowski
Zobacz galerię (7 zdjęć)
schody w ogrodzie
Ryjówka, malutkie zwierzątko podobne do myszki
dośc brzydka żaba