null

Wilanowski Park Kulturowy – Las Morysiński

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Morysin leży w dolinie Wisły – dużej, nizinnej rzeki, której poziom wód znacznie podnosi się każdej wiosny. Jej wody przez wieki żłobiły rynny, w których gromadziły się żyzne osady. Dzięki nim na zalewanym obszarze rozwinęły się bardzo cenne zbiorowiska leśne zwane łęgami.

Na fotografii Las Morysiński i Zawilec gajowy. Fot. T. Kuran

las i łąka pełna białyuch kwiatów

Lasy te, podobnie jak łąki i starorzecza, za czasów króla Jana III Sobieskiego pełniły rolę zwierzyńca położonego we wschodniej części rezydencji wilanowskiej. Król hodował tu m.in. bażanty, zające, daniele i urządzał polowania. Na początku XIX w. las został przekształcony w park romantyczny*, zgodnie z życzeniem Stanisława Kostki Potockiego i jego żony Aleksandry.

Parki romantyczne, nazywane też angielskimi, ogrodami krajobrazowymi lub ogrodami w stylu angielskim, miały przypominać przestrzeń nieprzekształconą przez człowieka. W rzeczywistości były starannie zaplanowane przez architektów krajobrazu i pielęgnowane przez ogrodników. Zabiegi te miały na celu stworzenie idealnej przestrzeni do spacerów we dwoje lub samotnej kontemplacji, co doskonale odpowiadało duchowi epoki romantyzmu.

Pomnik historii i rezerwat
Zniszczenia z okresu okupacji oraz wieloletni brak pielęgnacji w drzewostanie sprawiły, że las, który w zamyśle projektantów miał tylko wyglądać jak dziki, powoli zaczął się takim stawać. W miejsce drzew wyciętych czy zniszczonych wyrosły nowe, odrodziło się runo leśne, wróciły zwierzęta.

A wśród drzew, oprócz fałszywych ruin, ulubionych elementów parku angielskiego, można dziś spotkać prawdziwe ruiny budynków dawnego założenia pałacowo-parkowego. Pisaliśmy o nich we wcześniejszych artykułach z cyklu.

Teren parku romantycznego Morysin jest tak wyjątkowy, że w 1973 r. został on wpisany do rejestru zabytków. Od 1994 r. jest też częścią ustanowionego przez prezydenta RP pomnika historii. Ze względu na duże walory przyrodnicze w 1996 roku ustanowiono na tym terenie rezerwat przyrody.
Największą wartością przyrodniczą rezerwatu jest wspomniany już las łęgowy oraz starorzecze Wisły – Jezioro Wilanowskie wraz z Kanałem Sobieskiego.

Majestatyczne drzewa, bogate runo
Istnienie lasów łęgowych (łęgu topolowego i łęgu wiązowo-jesionowego) jest zależne od żyznego i wilgotnego podłoża oraz okresowych podtopień. W Morysinie te warunki są wyjątkowo sprzyjające.

Drzewostan jest tu wielogatunkowy i wielopiętrowy, a najstarsze drzewa mają ponad 200 lat. Siedemnaście drzew ma status pomników przyrody. Najwyżej nad naszymi głowami rozpościerają się korony majestatycznych jesionów wyniosłych i wiązów szypułkowych, rozłożystych wierzb białych i kruchych. Imponujące są także potężne topole białe, czarne i osiki. Obwody niektórych pni przekraczają 5 metrów. Pod ich okapem rośnie niższe piętro drzew: klony zwyczajne, jawory, olsze czarne, dzikie jabłonie, czeremchy zwyczajne.

Niektóre z drzew pod wpływem silnego wiatru przewróciły się i są w stanie rozkładu. W tej postaci także pełnią istotne funkcje przyrodnicze, bowiem stanowią siedlisko życia wielu gatunków zwierząt, roślin, grzybów i mikroorganizmów.

W podszycie, czyli w piętrze krzewów i młodych drzew znajdziemy bez czarny, kalinę koralową, leszczynę zwyczajną, trzmielinę zwyczajną, derenia świdwę. Runo leśne, najniższa warstwa lasu, jest bardzo bujne, typowe dla łęgu. Jego wygląd zachwyca szczególnie wczesną wiosną ze względu na kolorowe kobierce kwiatów: żółtych ziarnopłonów wiosennych, białych zawilców gajowych i fioletowych kokoryczy pełnych. Latem natomiast runo staje się po prostu zielone, gdyż kwiaty kwitnących wówczas roślin zielnych (m.in. czyśćca leśnego, kostrzewy olbrzymiej, jasnoty plamistej, pokrzywy zwyczajnej) giną w bujnej gęstwinie.

Ssaki, ptaki, gady
Las jest schronieniem dla około 30 gatunków ssaków oraz około 80 gatunków ptaków. Można tam spotkać takie nietoperze, jak nocek rudy, mroczek późny, borowiec wielki, gacek brunatny. Wśród ptaków najliczniej występują tzw. dziuplaki, czyli gatunki gniazdujące w dziuplach, a wśród nich: szpak, dzięcioł duży, dzięcioł średni oraz dzięciołek. Ich znacząca liczebność wynika z dużej liczby starych, dziuplastych drzew.

Znajdziemy tu też 4 gatunki płazów (ropucha szara, żaby: trawna, wodna i moczarowa) oraz 2 gatunki gadów (padalec i zaskroniec).

Grzyby
W morysińskim lesie rośnie też jeden z największych na świecie gatunków grzybów – purchawica olbrzymia, inaczej czasznica. Jej owocniki osiągają rozmiar nawet do 60 cm średnicy. Młode owocniki nadają się do jedzenia i są szczególnie cenione w kuchni czeskiej. Przez wiele lat ten gatunek grzyba był objęty w Polsce ochroną gatunkową. Obecnie można go zbierać, jednak poza obszarami rezerwatów przyrody i parków narodowych.

Zwiedzanie
Rezerwat Morysin można zwiedzać zarówno indywidualnie, jak i w zorganizowanych grupach, pieszo lub pływając łódką po Jeziorze Wilanowskim.

Turyści indywidualni mogą zwiedzać rezerwat jedynie po określonych trasach (wyznaczonych w zarządzeniach Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Warszawie).

Zwiedzanie grupowe możliwe jest jedynie w ramach programów edukacyjnych, które na terenie rezerwatu prowadzi Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Jego zakres musi być ustalony z muzeum po wcześniejszej rezerwacji i wykupieniu biletów.