null

Wilanowski Park Kulturowy - browar, słodownia i chmielniki

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Na szlacheckim stole piwo było trunkiem codziennym, napojem podawanym do wielu posiłków. Stąd, prawo do chmielenia (ważenia) piwa przyznawano nie tylko klasztorom i dworom, ale również wielu domom szlacheckim.

Na zdjęciu: budynek dawnego browaru. Fot. BSKZ

Długi piętrowy budynek murowany z dwuspadowym dachem.

Do XIX wieku technologia produkcji piwa niewiele zmieniła się od czasów prehistorycznych. Do wyrobu tego trunku potrzebne były odpowiednie naczynia (m.in. duży kocioł), które ustawiano w oddzielnym pomieszczeniu lub budynku, szumnie nazywanym browarem. Budowano także słodownie, w której odbywało się kiełkowanie zboża. Niezbędny był też chmiel więc w sąsiedztwie domu czy folwarku wytyczano chmielniki, czyli ogrody, w których go uprawiano. Roślina wspina się po kilkumetrowych tyczkach, dzięki temu ogrody chmielowe były widoczne już z daleka.

Browar i słodownia

W drugiej połowie XVIII wieku w Warszawie i okolicach funkcjonowało ponad 100 browarów. Zespół browarny znajdujący się na terenie dawnego folwarku wilanowskiego należy do najlepiej zachowanych spośród nielicznych, które przetrwały do naszych czasów. Słodownia w Wilanowie jest natomiast jedynym zachowanym tego typu obiektem na Mazowszu.

Zespół browaru leży przy Potoku Służewieckim na południe od głównych zabudowań rezydencji w Wilanowie. Jego początkiem był wiatrak zbudowany jeszcze w czasach króla Jana III Sobieskiego. Przed 1747 r. powstał w tym rejonie budynek browaru (ul. S. Kostki Potockiego 11), który składał się z części przemysłowej (od zachodu) i mieszkalnej (od wschodu). Po przeciwnej stronie dziedzińca browarnego wybudowano spichlerz (słodownię) (ul. S. Kostki Potockiego 7) - budynek bliźniaczy do budynku browaru. W południowo-wschodniej części podwórza, przy gościńcu, znajdował się też budynek mieszkalny, zwany później Domem Roszkowskiego. Ten pierwotny układ przestrzenny zespołu browaru cechowała regularność, symetria, proporcja. Prawdopodobnie autorem tej koncepcji był sam Piotr Aigner.

Przez lata w zespole browaru powstawały kolejne budynki, najwięcej w czasach Stanisława Kostki Potockiego. Jeszcze przed 1807 r. pośrodku podwórza wybudowano młyn, który przestał funkcjonować w 1879 r. Jednak nadal był użytkowany, m.in. jako suszarnia chmielu. Większość budynków, tworzących zespół browaru, nie przetrwała wojny.

Po wojnie dobra wilanowskie zostały znacjonalizowane, a tereny dawnego folwarku, w tym również zespołu browaru, oddzielone od zespołu pałacowo-parkowego. Ostatecznie zabudowania przeszły na własność Szkoły Główniej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Budynek słodowni służył jako linia produkcyjna słodu oraz jako magazyn płodów rolnych od końca XVIII do początków XXI w. Budynek dawnego browaru funkcjonował natomiast, według różnych źródeł, do 1911 lub 1916 r. Później był wielokrotnie przebudowywany i adaptowany m.in. dla Urzędu Dzielnicy Wilanów. Obecnie jego pierwotna funkcja jest niestety nieczytelna.

W 2016 r. browar i słodownia, wraz z innymi budynkami dawnego folwarku wilanowskiego, zostały odkupione od SGGW i włączone do infrastruktury Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Obecnie trwają prace remontowe dawnego spichlerza – słodowni. Budynek starego browaru, również przeznaczony do remontu, jest obecnie wykorzystywany na biura i pracownie muzealne.

Chmielniki

Na mapie z 1913 r. widoczne są zarysy trzech chmielników, które dostarczały surowiec do browaru folwarku wilanowskiego. Dwa z nich znajdowały się przy południowej granicy romantycznego parku krajobrazowego Morysin (dzisiejszy kształt lasu jest nieco inny, jak widać na mapie). Trzeci położony był przy północnym krańcu parku, na północ od funkcjonującej dzisiaj zastawki na kanale Sobieskiego. Zarysy tego chmielnika można zaobserwować jeszcze na zdjęciach lotniczych z 1945 r.

Długi budynek podczas remontu dachu.
Zobacz galerię (10 zdjęć)
Ceglane półokrągło sklepione piwnice dawnego browaru.
Mapa z zaznaczoną lokalizacją browaru
Pole orne - dawna lokalizacja chmielnika.
Mapa z naniesionymi lokalizacjami trzech chmielników.
Zdjęcie lotnicze z 1945 r. - miejsce dawnego chmielnika.
Mapa z połowy XIX wieku z lokalizacją browaru.