null

Warszawskie pomniki nieistniejące, cz. 4

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Pomnik to dzieło rzeźbiarskie lub rzeźbiarsko-architektoniczne wzniesione dla upamiętnienia osoby lub zdarzenia historycznego. Tyle definicja. Stawiany po to, aby „po wsze czasy” głosił chwałę przedstawionej na cokole postaci. Jak pokazuje historia naszego miasta niektóre z monumentów, choć planowane na wieki, żywot miały wyjątkowo krótki.

Dwa zdjęcia tego samego pomnika, po prawej w czasie rozbiórki.

Pomnik Feliksa Dzierżyńskiego, 38 lat

Z pomnikiem Feliksa Dzierżyńskiego od początku było coś nie tak. Choć miał być symbolem braterstwa ludu pracującego Związku Radzieckiego i Polski Ludowej jednak jego postawienie i odsłonięcie napotykało kuriozalne przeszkody. 

Pomnik autorstwa Zbigniewa Dunajewskiego miał być odlany z brązu, ale ostatecznie wykonano go z betonu pokrytego pobrązowioną blachą. Miał stanąć w miejscu jedynej demonstracji robotniczej, której Dzierżyński przewodził, jednak wybrano miejsce w centrum miasta. Do demonstracji nawiązywała płycina przedstawiająca go na czele robotników, którą umieszczono na frontowej części cokołu. Pod nią wyryto słowa Bolesława Bieruta: „Feliks Dzierżyński to duma polskiego ruchu rewolucyjnego”. Plac, na którym go ostatecznie postawiono miał być wybrukowany, w efekcie wylano go asfaltem. Pomnik miał być odsłonięty 20 lipca 1951 roku - w rocznicę śmierci Dzierżyńskiego – ale na ten dzień nie zdążyła przyjechać delegacja z Moskwy. Uroczystość odbyła się dzień później.

Pomnik był znienawidzony przez warszawiaków. W latach 50. i 80 oblewano go czerwoną farbą. Jego demontaż był symbolicznym i spektakularnych symbolem obalenia Polski Ludowej i wprowadzania zmian ustrojowych. W dniu rozbiórki w listopadzie 1989 roku na pl. Dzierżyńskiego (na jaki przemianowano w latach 50. pl. Bankowy) przyszły tłumy. Wielu zaskoczyło to, że po podniesieniu przez dźwig rzeźba tak łatwo się rozpadła – wyglądająca na bardzo solidną okazała się wydmuszką.  

Dwa zdjęcia tego samego pomnika, po prawej w czasie rozbiórki.