null

Warszawskie pomniki nieistniejące, cz. 1

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Pomnik to dzieło rzeźbiarskie lub rzeźbiarsko-architektoniczne wzniesione dla upamiętnienia osoby lub zdarzenia historycznego. Tyle definicja. Stawiany po to, aby „po wsze czasy” głosił chwałę przedstawionej na cokole postaci. Jak pokazuje historia naszego miasta niektóre z monumentów, choć planowane na wieki, żywot miały wyjątkowo krótki.

Obelisk na placu przed budynkiem, rycina z 1841 roku.
Pomnik lojalistów na pl. Saskim, rycina z 1841 roku.

Pomnik oficerów-lojalistów, 76 lat 

Był to pierwszy pomnik postawiony w Warszawie przez Rosjan po klęsce powstania listopadowego. Miał uhonorować tych Polaków, którzy nie zdradzili cara. Zaborcy dobitnie chcieli zaznaczyć, że ten narodowy, krwawo przez nich stłumiony zryw, nie był powszechnie popierany. A ci, którzy się mu sprzeciwili mogli liczyć, choć pośmiertnie, na wdzięczność monarchy.
Warszawiacy pomnika inaczej nie nazywali jak „osiem lwów, czterech ptaków pilnuje siedmiu łajdaków”. Obelisk był bowiem poświęcony siedmiu oficerom wojska polskiego, którzy odmówili w noc listopadową 1830 roku dołączenia do powstańców i zostali przez nich zastrzeleni. 

Trzydziestometrowy obelisk odsłonięty na placu Saskim w 1841 roku zaprojektował Antonio Corazzi. Figury zwierząt, czyli wspomnianych lwów i dwugłowych orłów, wymodelował Konstanty Hegel (także autor Syrenki z Rynku Starego Miasta). Aby pogłębić symbolikę tego monumentu lwy i orły zostały odlane w brązie uzyskanym ze zdobytych przez Rosjan przetopionych, powstańczych armat. Na pomniku umieszczono napis: „Polakom w dniu 17/29 listopada 1830 roku poległym za wierność swojemu monarsze”. Był to jeden z najbardziej znienawidzonych pomników ówczesnej Warszawy.

Pierwszego demontażu monumentu dokonali jednak Rosjanie. Po przeszło pół wieku sami przenieśli go na pl. Zielony (dziś pl. J.H. Dąbrowskiego), aby na środku placu Saskiego postawić jeszcze większy symbol swojej dominacji, czyli cerkiew św. Aleksandra Newskiego.
Na nowym miejscu pomnik zarastał coraz bardziej roślinnością i był już prawie niewidoczny. W 1917 roku podzielił los kolejnego, siłą narzuconego upamiętnienia, o którym napiszemy w następnym odcinku.


 

Obelisk na placu otoczony gęsto drzewami.
Zobacz galerię (3 zdjęć)
Obelisk na placu przed budynkiem, rycina z 1841 roku. Fotopolska