null

Okupowane dziedzictwo – kamienne hafty Nowej Kachowki

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Bardzo trwałe, „kamienne” cementowo-wapienne dekoracje fasad budynków w Nowej Kachowce powstały w latach 50. XX wieku. Ich twórcą był Hryhorii Dowżenko. Wzorował się na hafcie kozackich koszul. O tej unikatowej sztuce południowej Ukrainy opowiada wystawa „Okupowane dziedzictwo”.

Kobiety i mężczyzna stoją pod planszami wystawy.
Michał Krasucki i zaproszeni gości z Ukrainy.

- To wystawa o dziedzictwie pod okupacją, o dziedzictwie Nowej Kachowki – powiedział Michał Krasucki, stołeczny konserwator zabytków na otwarciu wystawy na dziedzińcu BSKZ. - Miasta objętego działaniami wojennymi, walkami wojsk ukraińskich, które próbują je odbić z rąk rosyjskich. O dziedzictwie, które jest tak charakterystyczne, nowe, młode i nieznane, że można je określić mianem dziedzictwa „nowo chronionego”.

Ozdobić monotonne domy

Nową Kachowkę w obwodzie Chersońskim założono w latach 50. XX wieku. Jej powstanie było ściśle związane z budową elektrowni wodnej na Dnieprze. Miasto zapełniły monotonne i powtarzalne radzieckie budynki. Hryhorii Dowżenko, który w latach 20. uczył się w Instytucie Sztuki w Odessie, postanowił je ozdobić motywami ukraińskimi. Jego wybór padł na haft kozacki. Dekoracje powstawały z zaprawy wapienno-cementowej bardzo odpornej na czynniki atmosferyczne. Łącznie kamienny haft ozdobił 180 domów Nowej Kachowki stając się jej symbolem. Ta oryginalna ukraińska ornamentyka wykorzystująca motywy kozackie, barokowe i orientalne nie przypadła do gustu władzom radzieckim. W drugiej połowie lat 50. zakazano jej stosowania a dekoracje, choć ich nie zniszczono, z czasem zamalowywano lub tynkowano.

Powrót do dziedzictwa

Od 2011 roku Nowokachowske Towarzystwo Ochrony Dziedzictwa Kulturowego dba o dziedzictwo miasta, badając je, dokumentując, promując, zachowując i przywracając. Od 2017 roku, dzięki staraniom wolontariuszy, członkowie towarzystwa odrestaurowali ozdobne panele na dziewięciu budynkach. Wraz z usunięciem wtórnych warstw na domach pojawiły się kiście winogron, słoneczniki, kłosy, figury zwierząt, owadów. Okazało się, że ozdoby nie powtarzały się i miały tematyczne powiązania z mieszkańcami danego domu lub profilem instytucji, która znajdowała się w dekorowanym budynku.

Termin „kamienne hafty” pojawił się w 2015 roku, podczas dyskusji członków organizacji nad projektem restauracji zabytku. Okazał się zrozumiały zarówno dla architektów, jak i turystów. Zdobył też sympatię miejscowych, bo panele z geometrycznymi zdobieniami nawiązują stylistyką do tradycyjnej wyszywanki ukraińskiej.

- W latach 50. na budynkach mieszkalnych, socrealistycznych wprowadzono tak ciekawe dekoracje, betonowe na bazie cementu i piasku, przypominające hafty ukraińskie. Jeśli ktoś zna architekturę warszawską może odnaleźć podobieństwo. Tego typu dekoracje, może w innej technologii, znajdziemy na naszych budynkach socrealistycznych, w których często odwoływano się do motywów narodowych, rodzimych – podkreślił Michał Krasucki. 

Warsztaty

Wystawa o kamiennych haftach została wzbogacana warsztatami, podczas których ukraińskie specjalistki pokazywały jak tworzono dekoracje. Chętnych nauczenia się nowej techniki uczyły: Lisa Jewsiejewa - kierownik projektu Nowokachowskiego Towarzystwa Ochrony Dziedzictwa Kulturowego (NTODK), Tetiana Jewsiejewa - architekt, założycielka NTODK, Olha Mamczur - nauczycielka-restauratorka Wydziału Restauracji Dzieł z Kamienia Lwowskiego Kolegium Sztuki Dekoracyjnej i Użytkowej oraz Marianna Łatyszewa - studentka Wydziału Restauracji Dzieł z Kamienia.


 

Cementowe dekoracje.
Zobacz galerię (10 zdjęć)
Dekoracje na elewacji.
Ręka z pędzlem.
Kobieta stoi przy stole.
Grupa osób stoi przy stole.
Dwie kobiety stoją przy stole.
Różne przedmioty na stole.
Kamienna forma haftu.
Rożne przedmioty leżą na stole.
Kobiety i mężczyzna stoją pod planszami wystawy.