null

Odbudowa Warszawy - Witold Plapis (1905 – 1968)

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Architekt i urbanista. Zawdzięczamy mu zielony pierścień wokół Warszawy i Kampinoski Park Narodowy.

portret Witolda Plapisa

Architekt i urbanista. Zawdzięczamy mu zielony pierścień wokół Warszawy i Kampinoski Park Narodowy.

Kiedy 1 lutego 1945 r. Witold Plapis podejmował pracę w powstającym Biurze Organizacji Odbudowy Warszawy, które po dwóch tygodniach miało się przekształcić w Biuro Odbudowy Stolicy (BOS), był już doświadczonym architektem i badaczem. Obok architektów Romana Piotrowskiego i Józefa Sigalina był jednym z filarów organizacyjnych, naukowych i wicedyrektorem BOS. Kierował pracami Wydziału Inwentaryzacji i Statystyki, w tym inwentaryzacją ok. 20 tysięcy zniszczonych nieruchomości w Warszawie.

Prace te stały się podstawą do opracowania generalnego planu odbudowy Warszawy, uchwalonego w 1949 r. Mieszkańcy stolicy na bieżąco dowiadywali się o postępie prac z prasy: „Życia Warszawy”, „Skarpy Warszawskiej”, a później „Stolicy”.

Witold Plapis doświadczenie w oszacowywaniu nieruchomości zdobywał jeszcze w czasach przedwojennych i podczas wojny, pracując od 1936 r. jako referent techniczny w Towarzystwie Kredytowym Miejskim w Warszawie. Widząc potencjalne straty, już w 1940 r., zorganizował zespół inżynierów i z ich pomocą zdołał prowadzić rejestr zniszczeń. Dotyczył on ok. 3700 nieruchomości.

Zielony pierścień wokół stolicy
Podczas wojny uległy zniszczeniu nie tylko budynki, ale też zieleń, założenia parkowe, ogrody oraz lasy, wycinane i dewastowane. I znowu umiejętności Witolda Plapisa oszacowania, rozpoznania sytuacji i dokonywanie trafnych wyborów stały się bardzo istotne. W 1949 r. na zlecenie Naczelnej Rady Odbudowy Warszawy opracował „Memoriał o sytuacji i potrzebie zalesienia okolic Warszawy”. Stało się on podstawą utworzenia zielonego pierścienia wokół stolicy. Do końca lat 50. XX wieku przewidziano i zrealizowano zalesienie blisko 20 tys. ha nieużytków. Zostało powołane Biuro Zalesień, a w akcji brała udział także młodzież, ludność cywilna i wojsko.

Po zakończeniu działalności BOS, w 1950 r. Witold Plapis został szefem Działu Terenów Zieleni Warszawy i Warszawskiego Zespołu Miejskiego w Biurze Urbanistycznym Warszawy. Wkrótce też wziął udział w zorganizowaniu Instytutu Urbanistyki i Architektury (IUA) i pełnił w nim obowiązki naczelnego dyrektora kierując Zakładem Zieleni.

Kampinoski Park Narodowy
W 1950 r. rozpoczął starania o założenie Kampinoskiego Parku Narodowego uwieńczone sukcesem jego otwarcia 16 stycznia 1959 r. Z inicjatywy prof. Plapisa został też utworzony rezerwat łosi. Na terenie parku znajduje się kamień poświęcony pamięci prof. Plapisa  ustawiony tam z w1970 r.
W. Plapis jest także współautorem wraz Longinem Majdeckim, projektu ogrodu sejmowego, który opracowali pod koniec lat 50.XX wieku.

Nauczyciel i profesor akademicki
Przez cały czas Witold Plapis związany był z Katedrą Projektowania Ogólnego i Architektury w Krajobrazie na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej i z Instytutem Podstawowych Problemów Planowania Przestrzennego, w którym kierował Sekcją Problemów Zdrowia i Rekreacji w Środowisku Przyrodniczym PAN. Był pedagogiem i profesorem akademickim do dziś wspominanym przez swoich studentów ze szczególnym uznaniem i serdecznością.

Biografia
Urodził się 5 marca 1905 r. w miejscowości Uzin k/ Białej Cerkwi w guberni kijowskiej. Do szkoły powszechnej chodził w Rosji, ale do gimnazjum już w wolnej Polsce, we Włocławku. W 1923 r. rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Kłopoty ze zdrowiem i kuracja w Zakopanem oddaliły ich szybkie ukończenie. Dyplom uzyskał w 1934 r.

Od 1929 r., jeszcze jako student, uczestniczył w akcji inwentaryzacji zabytków zainicjowanej przez prof. Oskara Sosnowskiego, co okazało się niezwykle przydatne przy odbudowie Warszawy po II wojnie światowej. Zamierzał pisać pracę doktorską poświęconą architekturze krajobrazu, polskim ogrodom i ich autorom. Promotorem miał być Adolf Szyszko-Bohusz. Niestety, gromadzone przez wiele lat materiały uległy zniszczeniu we wrześniu 1939 r. Odtworzone po części stały się zaczątkiem wielotomowej pracy poświęconej polskim ogrodom i planistom ogrodów. Współpracował z wieloma architektami m.in. z Bohdanem Lachertem, Józefem Szanajcą jako projektant w ich pracowniach i razem z nimi brał udział w konkursach architektonicznych m.in. placu marszałka Piłsudskiego, gmachu Ministerstwa Opieki Społecznej czy domów robotniczych fabryki „Pocisk” w Warszawie.

W latach 1935-40 prowadził też własną pracownię architektoniczną skupioną na projektach domów mieszkalnych w Warszawie, Ciechocinku, Przeworsku i miejscowościach podwarszawskich (Zalesiu Górnym, Komorowie). Do wybuchu wojny pracował też jako starszy asystent w katedrze projektowania hal przestrzennych na Warszawskiej Politechnice. Równocześnie był rzeczoznawcą Komunalnej Kasy Oszczędności Izby Skarbowej, oszacowywał wiele warszawskich nieruchomości i opiniował ich stan techniczny.

Witold Plapis został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi (dwukrotnie), Medalem za Warszawę, Medalem X-lecia i Złotą Odznaką Odbudowy Warszawy. Jest autorem i współautorem kilkudziesięciu publikacji poświęconych ogrodom (m.in.: „Materiały do słownika twórców ogrodów polskich”, „Niektóre zagadnienia kształtowania krajobrazu w nauczaniu projektowania architektonicznego”, „Rejestr ogrodów polskich”, a także autorem artykułów z cyklu „Polscy architekci i planiści ogrodów”. 

Witold Plapis zmarł 1 grudnia 1968 r. w Warszawie, został pochowany na Starych Powązkach.

Opracowała: Urszula Zielińska-Meissner na podstawie: Archiwum BOS,  Archiwum Państwowe w Warszawie; Ilustrowany kalendarz Stolicy 1962; Stefan Tworkowski, „Komunikat SARP”, 1968 nr 11; hasło Witold Plapis w iPSB autor Stanisław Komorowski; Bożena Sendzielska, Zielony Pierścień Warszawy, Nasz Dziennik 21-22 maja 2005; M. Ciołek, Gerard Ciołek i przyjaciele, Kraków 2019; In memoriam polskich architektów (strona internetowa SARP).