null

Odbudowa Warszawy - Piotr Biegański (1905 – 1986)

Drukuj otwiera się w nowej karcie
Piotr Biegański (1905 – 1986)
Piotr Biegański (1905 – 1986)

 

Po opuszczeniu Warszawy przez Niemców w styczniu 1945 r., był jednym z pierwszych, którzy natychmiast przystąpili do jej odbudowy. W sensie dosłownym. Odgruzowywał i naprawiał ocalałe sale Muzeum Narodowego. W Biurze Odbudowy Stolicy (BOS), wspólnie z prof. Janem Zachwatowiczem, organizował Wydział Architektury Zabytkowej. Wówczas wraz z zespołem przygotowywał szkice koncepcyjne rekonstrukcji Starego Miasta i Traktu Królewskiego. W jego pracowni powstał piękny szkic-projekt, autorstwa Zbigniewa Krawczyńskiego, przedstawiający Stare Miasto.

Antonio Corazzi  - bohater prof. Biegańskiego
 
Badania nad twórczością tego XIX-wiecznego architekta prowadził prof. Biegański jeszcze przed wojną. Zostały one uwieńczone pracą doktorską „Antonio Corazzi na tle epoki”, którą obronił w 1943 r. na tajnej politechnice (recenzentami byli profesorowie Marian Lalewicz i Tadeusz Tołwiński). W czasie wojny legł w gruzach: Teatr Wielki, Pałac Staszica, gmachy na placu Bankowym, których autorem był właśnie Antonio Corazzi, włoski architekt z Livorno, który przybył do Warszawy w 1819 r. Do ich odbudowy, i jako materiał porównawczy, niezbędne były plany i dokumentacja znajdujące się we Włoszech.

„Nie posiada odpowiedniego ubrania”

W październiku 1945 r. brakowało właściwie wszystkiego, nawet najbardziej podstawowych rzeczy, jak ubrania czy buty. Dlatego przed podróżą prof. Biegańskiego do Rzymu, BOS wystosował pismo do Ministerstwa Aprowizacji, aby wyposażyło go w „porządne ubranie, buty i bieliznę”…(patrz ilustracja poniżej tekstu).

Pobyt profesora był niezwykle owocny. W rzymskiej Bibliotece Casanatense znajdował się bezcenny zbiór projektów i rysunków A. Corazziego dotyczących budowli warszawskich. Wiele lat później, w 1980 r. dodatkowym bonusem tej powojennej wyprawy była wystawa projektów Corazziego zorganizowana w rzymskim Zamku Anioła. Jej pomysłodawcą i kuratorem był prof. Biegański. Zaś w 2002 r. z okazji umieszczenia na frontonie Teatru Wielkiego Opery Narodowej zaprojektowanej przez Corazziego, ale nigdy nie zrealizowanej, kwadrygi z Apollinem, w Salach Redutowych teatru pokazano projekty i rysunki mistrza z Livorno.

Projekty odbudowy z pracowni profesora

Prof. Piotr Biegański po powrocie z Włoch pracował przy odbudowie Teatru Wielkiego, Pałacu Staszica, pałacu Kazimierzowskiego, gmachów na pl. Bankowym – dawnej Komisji Przychodów i Skarbu, Banku Polskiego. Uczestniczył w pracach konserwatorskich przy pozostałościach Zamku Królewskiego i trudnych przygotowaniach do jego odbudowy.

Większość planów odbudowy kamienic przy Rynku Starego Miasta po stronie Zakrzewskiego wyszło z pracowni prof. Biegańskiego.
Odbudowywał Nowy Świat, gmach Filharmonii Narodowej, uczestniczył w pracach przy pałacach w Wilanowie i Łazienkach, pałacu Paca przy ul. Miodowej i pałacu Blanka przy pl. Teatralnym. Teatrowi Wielkiemu poświęcił monografię, przez lata zabiegał też o odbudowę pałacu Saskiego i pałacu Brühla.

Pierwszy po wojnie miejski konserwator

Prof. Piotr Biegański był pierwszym po 1945 r. konserwatorem Warszawy. Urząd swą  siedzibę miał wtedy w odbudowanym przy jego udziale pałacu Blanka. Informuje o tym zachowana oryginalna tablica umieszczona na elewacji przy bramie. Prof. Biegański równocześnie z pracą, wykładał na Wydziale Architektury na Politechnice Warszawskiej.

Niestrudzenie, z odwagą i godnością, zabiegał o zachowanie ocalałych szczątków naszego miasta. Przysporzyło mu to wielu goryczy, włącznie z ustąpieniem z urzędu konserwatora miasta w 1954 r., gdy zaprotestował przeciwko wysadzeniu w powietrze pozostałych zdrowych murów Zamku Ujazdowskiego. Niezłomnie głosił swój pogląd na temat jego dalszej odbudowy. Po zmianach politycznych, kiedy odbudowa Zamku Ujazdowskiego stała się możliwa, choć bez odtworzenia zabytkowych wnętrz, kierował pracami. W 1970 r. został kierownikiem Instytutu Podstaw Rozwoju Architektury.  

Urodził się na Wileńszczyźnie 8 maja 1905 r. Do gimnazjum uczęszczał w Kownie, a po I wojnie światowej w Warszawie. Studia ukończył w 1933 r. na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej u prof. Lecha Niemojewskiego, którego został asystentem. Wkrótce wyjechał na stypendium do Włoch, co zaowocowało  pracą doktorską  o Antonio Corazzim. W czasie okupacji wykładał na tajnej uczelni. Był żołnierzem AK. Dowodził komórką Komendy Głównej Armii Krajowej zajmującą się wytwarzaniem fałszywych dokumentów. W listopadzie 1944 wraz z prof. Janem Zachwatowiczem brał udział w „nielegalnej akcji pruszkowskiej” - ratowania i wywożenia w bezpieczne miejsca bezcennych zbiorów muzealnych (m.in. z Muzeum Narodowego), archiwalnych, bibliotecznych ze zrujnowanego i skazanego na zagładę miasta.  

Warszawa jest mu wdzięczna

 

W 1983 Prof. Biegański został laureatem nagrody Miasta Stołecznego Warszawy. W 2000 r. Muzeum Historyczne m.st. Warszawy poświęciło prof. Biegańskiemu wystawę. W 2011 r. część międzymurza Starego Miasta, od strony ul. Podwale, została nazwana jego imieniem, a w Bramie Senatorskiej Zamku Królewskiego znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona profesorowi.  

Profesor Piotr Biegański jest autorem licznych tekstów z dziedziny historii architektury (pełna bibliografia obejmuje 120 pozycji), poświęconych zwłaszcza architekturze klasycystycznej Warszawy, wśród nich architektowi Antonio Corazziemu.

Był członkiem wielu rad naukowych w wydawnictwach i na uczelniach, a także m.in. honorowym członkiem Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków, Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Towarzystwa Urbanistów Polskich, prezesem Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Włoskiej, członkiem ICOMOS.
W 1969 r. został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski i Orderem „Al Merito Della Repubblica Italiana”.

Profesor Piotr Biegański zmarł 12 stycznia 1986 r. w Warszawie i został pochowany na Starych Powązkach.


Oprac. Urszula Zielińska-Meissner.
Źródła i opracowania: Archiwum BOS, Archiwum Państwowe w Warszawie;  Archiwum ICOMOS; In Memoriam Architektów Polskich;  Encyklopedia Warszawy, Warszawa, PWN, 1994; Lech Krzyżanowski (w:) Polski słownik konserwatorów zabytków, Warszawa 2000; portal Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki.

Legitymacja BOS Piotra Biegańskiego.
Zobacz galerię (2 zdjęć)
Podanie ws.przydzału ubrania dla P. Biegańskiego przed wyjazdem do Rzymu.