null

Odbudowa Warszawy - Jacek Cydzik (1920-2009)

Drukuj otwiera się w nowej karcie
Jacek Cydzik (1920-2009)
Jacek Cydzik (1920-2009)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

W Biurze Odbudowy Stolicy w Wydziale Architektury Zabytkowej, kierowanym przez  Jana Zachwatowicza i Piotra Biegańskiego, zaczął pracować w grudniu 1945 r. Jednocześnie, kontynuował  studia na Wydziale Architektury, które ukończył w 1952 r. W BOS  pracował przy zabezpieczaniu i inwentaryzacji Starego Miasta, Zamku Królewskiego, Nowego Miasta i Łazienek.

Żołnierz Armii Krajowej

 

Urodził się 7 stycznia 1920 r. w Warszawie i tu po ukończeniu w 1937 r. Gimnazjum Ogólnokształcącym im. ks. J. Poniatowskiego i uzyskaniu tzw. małej matury kontynuował naukę w Państwowym Liceum Budowlanym. W czasie wojny w 1941 r. z  dyplomem technika budowlanego rozpoczął pracę w Społecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym na Żoliborzu. Uczęszczał także na tajne komplety Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej.

Był żołnierzem Armii Krajowej w pułku „Baszta” w grupie L. Bergera. W  Powstaniu Warszawskim dowodził plutonem w batalionie „Karpaty” i został ranny w szturmie na terenie  Wyścigów Konnych. Po upadku Powstania znalazł się  w  niemieckich obozach jenieckich w Sandbostel i Lubece.

Jego cel – ratowanie zabytków

 

Po pracy w BOS, od stycznia 1948 r., przeszedł do Urzędu Konserwatorskiego, podległego  Naczelnej Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Sztuki. Równolegle (od lutego 1940 r. do lipca 1950 r.) pracował w Centralnym Biurze Projektów Architektonicznych i Budowlanych przy dokumentacji, ratowaniu i odbudowie zabytków. Okres ten właściwie zaważył na dalszej działalności Jacka Cydzika, gdyż dał mu doskonałe umiejętności praktyczne i szkołę rzemiosła architektonicznego i  konserwatorskiego.

 

W 1951 r. rozpoczął pracę i kontynuował ją przez 17 lat, w Przedsiębiorstwie Państwowym Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ), wówczas głównej instytucji prowadzącej prace budowlane i konserwatorskie przy zabytkach w Polsce.

Autor wielu projektów konserwatorskich

 

W Warszawie pracował przy koncepcji odbudowy placu Saskiego i pałacu Karasia (nie odbudowanym) wraz z otoczeniem Teatru Polskiego. Był współautorem projektów prac konserwatorskich Pałacu w Wilanowie, Łazienek Królewskich, Nieborowa i Arkadii, adaptacji zespołu pałacowego w Radziejowicach na dom pracy twórczej Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Z instytucją tą związany był do końca życia jako konsultant prac remontowo- konserwatorskich.

Z dzielnicy do ministerstwa

 

Na przełomie lat 60. i 70. Jacek Cydzik pracował w Wydziale Architektury i Nadzoru Budowlanego dzielnicy Mokotów. Zajmował się sprawami  powiązania dobra zabytków ze skutecznością decyzji administracyjnych. Posiadał cenną umiejętność kierowania zespołem pracowników, co pozwoliło mu objąć funkcję  wicedyrektora departamentu w Ministerstwie Gospodarki Terenami i Ochrony Środowiska.

Zamek odbudujemy!

 

W 1971 r. zapadła decyzja o odbudowie Zamku Królewskiego w Warszawie. Jacek Cydzik objął bezpośrednie kierownictwo nad Komisją Architektoniczno-Konserwatorską odbudowy Zamku Królewskiego (na życzenie prof. Jana Zachwatowicza). W maju 1973 r. rozpoczął pracę w Ministerstwie Kultury i Sztuki jako wicedyrektor Zarządu Muzeów i Ochrony Zabytków i zastępca Generalnego Konserwatora Zabytków.  Na Zamek powrócił w latach 90. kiedy powierzono mu nadzór nad adaptacją i konserwacją Arkad Kubickiego (oddanych do użytku w 2006 r.).

Nowe zadanie – Muzeum Powstania Warszawskiego

 

W latach 1985-1986 w Muzeum Historycznym m.st. Warszawy zaangażowany był w przygotowywanie Muzeum Powstania Warszawskiego. Odpowiadał za kontakty z powstańcami i zbieranie eksponatów. Od grudnia 1986 do końca 1992 r. był wicedyrektorem Fundacji Ochrony Zabytków, zajmującej się konserwacją zabytków drewnianych w skansenach, świątyniach i obiektach martyrologicznych.

 

Współpracował przy projekcie pomnika Armii Krajowej i Państwa Podziemnego przed Sejmem RP. Zaangażował się także w powstanie na Powązkach Wojskowych pomnika-kwatery poświęconej „Więźniom politycznym walczącym o  niepodległość ojczyzny, niewinnie straconym w Warszawie 1945-1956, skrycie grzebanych: ZWZ AK, PSZ, WPSN, NOW, WiN, NSZ, NZW”.
Jacek Cydzik jest też autorem znaku Polski Walczącej (kotwicy) umieszczonej na budynku PASTY przy ul. Zielnej w Warszawie.

Realizacje poza Warszawą i Polską

 

Jacek Cydzik był współautorem projektów odbudowy zabytkowego centrum Wrocławia, Gdańska i Paczkowa na Dolnym Śląsku, a także zabytkowych założeń urbanistycznych w Kazimierzu Dolnym i w Zamościu.
W 1984 r. jako pracownik PP PKZ wyjechał do Algierii. Przez kilka miesięcy pracował tam przy konserwacji fortecy Kasba, wpisanej w 1992 r. na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Później był zatrudniony przy zabezpieczeniu katedry w Quito, stolicy Ekwadoru.  
    
Działalność społeczna

 

Jacek Cydzik był społecznikiem. Swoje umiejętności i ogromną wiedzę wykorzystywał w pracy wolontariackiej. Do najważniejszych należała działalność w Społecznym Komitecie Opieki nad Starymi Powązkami oraz w byłym nazistowskim obozie Auschwitz -  Birkenau.

 

Aktywnie angażował się też w przywrócenie cmentarzowi Łyczakowskiemu we Lwowie jego pierwotnej funkcji polskiej nekropoli. Wyzwanie było trudne, bowiem Cydzik zajmował się sprawą w najtrudniejszym okresie początkowym, gdy nie było jeszcze porozumienia ze stroną ukraińską.
Był aktywnym członkiem Stowarzyszenia Architektów Polskich, Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Towarzystwa Opieki nad Zabytkami i Światowego Związku Żołnierzy AK.
    
Odznaczenia i nagrody

 

Odznaczony został Krzyżem Virtuti Militari, Krzyżem Walecznych, Krzyżem AK, Srebrnym Krzyżem z Mieczami za działalność konspiracyjną (przyznane przez rząd Polski na emigracji w Londynie). Uhonorowany został także Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta, Krzyżem Partyzanckim, Medalem za Warszawę, Warszawskim Krzyżem Powstańczym. Stowarzyszenie Architektów Polskich nadało mu Złotą Odznaka SARP, Złotą odznakę otrzymał także za zasługi dla Warszawy. Nagrodę państwową na wniosek Komitetu Urbanistyki i Architektury otrzymał za koncepcję odbudowy i konserwacji Paczkowa (1958), nagrodę za projekt Muzeum Plakatu w Wilanowie (wraz z żoną Zofią w 1968), członkostwo honorowe Polskiego Komitetu Narodowego ICOMOS. Został pierwszym (w 2000 r.) laureatem międzynarodowej Nagrody im. Jana Zachwatowicza, przyznawanej przez PKN ICOMOS. Nagrodę specjalną przyznał mu w 2008 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego za zasługi dla kultury w zakresie ochrony jej dziedzictwa.

 

Jacek Cydzik zmarł 2 listopada 2009 r. w Warszawie i został pochowany na Starych Powązkach  


Opracowanie: Urszula Zielińska-Meissner, BSKZ
na podstawie wybranych źródeł i bibliografii: Materiały z Archiwum BOS, Archiwum Państwowe w Warszawie; Materiały z archiwum Doroty Cydzik; Marek Konopka (mhk), Jacek Cydzik – architekt konserwator, w:] Maria Barbasiewicz, Ewa Pustoła-Kozłowska „Radziejowice. Fakty i zagadki”, Warszawa 1997, s.153-155; J. Cydzik, Ludzie odbudowy Starego Miasta w Warszawie, Kronika Warszawy, 2000, 115, numer specjalny (przedruk w: Zniszczone, ale nie  utracone, konferencja z okazji 25-lecia wpisu Starego Miasta na listę światowego dziedzictwa UNESCO BSKZ, Warszawa 2006.