null

Odbudowa Warszawy - Halina Kosmólska-Szulc (1901 – 1984)

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Na otografi portret Haliny Kosmólskiej-Szulc

Portret uśmiechniętej Haliny kosmólskiej-Szulc

Halina Kosmólska już w dwudziestoleciu międzywojennym pracowała przy rekonstrukcji wnętrz Zamku na Wawelu oraz uczyła się trudnej sztuki konserwacji zabytkowej architektury w Kazimierzu Dolnym. Zdobyte doświadczenie przydało jej się po wojnie przy odbudowie Starego i Nowego Miasta.

W czerwcu 1945 r. prof. Jan Zachwatowicz powołał w Wydziale Architektury Zabytkowej Biura Odbudowy Stolicy Pracownię Odbudowy Zamku, którą pokierował. W jej skład weszło wielu znakomitych i doświadczonych architektów i konserwatorów zabytków. Halina Kosmólska była jedną z nich.

Pracownia działała do rozwiązania BOS. Halina Kosmólska rozpoczęła więc pracę w kolegium i inspektoracie terenowym Urzędu Konserwatorskiego. O początku lat 50. XX wieku przez kolejne dziesięciolecie, realizowała tam wykorzystując swoje doświadczenia sprzed wojny, szereg projektów odbudowy Starego i Nowego Miasta.

Prace rozpoczęła pod nadzorem arch. Beaty Trylińskiej od kościoła Nawiedzenia N.M. Panny przy ul. Przyrynek na Nowym Mieście. Odtworzyła gotycki portal i szkarpy (przypory) wokół korpusu głównego, a także zburzoną częściowo wieżę-dzwonnicę i budynek  dawnej plebanii.

W latach 1947-51 według projektu Kosmólskiej został też odbudowany kościół św. Jacka przy ul. Freta z przyległą kaplicą Kotowskich. Wraz a Ryszardem Stryjeckim zaaranżowała także wnętrze kościoła posiłkując się sprzętami wywiezionymi i zdeponowanymi w innych obiektach, a także wydobytymi z gruzów fragmentami dawnego wyposażenia, jak np. nagrobek Ossolińskich.

Na Starym Mieście w latach 1952-53 według jej projektów zostały odbudowane kamienice przy ul. Piwnej 4 (narożna z pl. Zamkowym 15) oraz  nr 6, 8, 10, 12, 14, a w latach 1955 -58 przy ulicy Świętojańskiej kamienice pod numerami 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15 i 17.
W 1959 r. zaprojektowała aranżację wnętrz tzw. pokoi Ryxa w pałacu Na Wodzie w Łazienkach.

Realizacje poza Warszawą

W 1957 r. prowadziła prace rekonstrukcyjne przy romańskiej kolegiacie w Tumie pod Łęczycą. Rok później odtwarzała niektóre wnętrza w pałacu w Nieborowie, elementy rzeźbiarskie w parku i ogrodzenie parkowe. Od 1960 r. projektowała rozwiązania architektoniczne i plastyczne wnętrz pałacu Branickich w Choroszczy pod Białymstokiem.

Notka biograficzna

Halina Anna Kosmólska-Szulc urodziła się w Warszawie 18 listopada 1901 r. Jej ojciec Stanisław był architektem, a matka Celina malarką witraży. W Warszawie ukończyła 8-klasowe, filologiczne gimnazjum Haliny Gepnerówny, następnie studiowała na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, dzieląc naukę z pracą. Zanim w 1932 r. uzyskała tytuł architekta dyplomowanego, ukończyła kurs urbanistyczny dla pracowników rządowych i samorządowych.

W latach 1925-26 brała udział w rekonstruowaniu wnętrz Zamku Wawelskiego pod kierunkiem malarza prof. Leonarda Pękalskiego. Do 1930 r. współpracowała z pracownią arch. Karola Sicińskiego, mocno związanego wówczas z Kazimierzem Dolnym i rewitalizacją tego malowniczego miasteczka nad Wisłą. Siciński był nauczycielem i inspiratorem wielu późniejszych prac konserwatorskich, które Halina Kosmólska prowadziła po wojnie na Starym i Nowym Mieście w Warszawie.

Następnie przez dwa kolejne lata była związana z pracownią arch. Łukasza Wolskiego, projektanta kościoła św. Stanisława Kostki na Żoliborzu i bazyliki przy ul. Kawęczyńskiej na Pradze. To doświadczenie zaowocowało także przy odbudowie kościołów Starówki. W tym samym czasie Halina Kosmólska praktykę projektową łączyła z pogłębianiem wiedzy na temat architektury dawnej uczestnicząc w inwentaryzacji zabytków prowadzonej z inicjatywy i pod kierunkiem prof. Oskara Sosnowskiego w Zakładzie Architektury Polskiej na Politechnice Warszawskiej. W 1927 r. wyszła za mąż za Zdzisława Szulca.

Do wybuchu II wojny światowej pracowała w Biurze Planowania Regionalnego w Wejherowie (1936), a następnie jako referentka w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych w Wydziale Zabudowy Osiedli Warszawskich Spółdzielni Mieszkaniowych. W pierwszych latach wojny ( do marca 1940 r.) była zatrudniona jako malarz projektant w Towarzystwie Inwestycyjno-Budowlanym „Trawess” w Warszawie. W latach 1940 -1942 pracowała w Dyrekcji Budowlanej Generalnej Guberni w oddziale w Warszawie, a następnie w Głównym Urzędzie Budowlanym. Od 10 listopada 1944 r. do końca kwietnia 1945 r. mieszkała na Pradze i pracowała w Wydziale Budowlanym Zarządu Miejskiego.

Nagrody i odznaczenia

Halina Anna Kosmólska-Szulc w 1953 r. otrzymała Nagrodę Państwową II stopnia i Srebrny Krzyż Zasługi, a w 1967 r. Złotą Odznakę za Opiekę nad Zabytkami MKiS.
Halina Kosmólska - Szulc zmarła 23 września 1984 r.

Opracowała: Urszula Zielińska-Meissner, BSKZ
Źródła i bibliografia: Archiwum BOS, Archiwum Państwowe w Warszawie; Katalog Zabytków Sztuki w Polsce Warszawa, Stare Miasto, Warszawa 1996; Katalog Zabytków Sztuki w Polsce Warszawa, Nowe Miasto, Warszawa 2002; M. Ciołek, Ciołek i Przyjaciele, Kraków 2019; Słownik Artystów Plastyków, Warszawa 1972; In memoriam architektów polskich SARP.