null

Odbudowa Warszawy - Anna Czapska (1919- 2007)

Drukuj otwiera się w nowej karcie
Anna Czapska (1919- 2007)
Anna Czapska (1919- 2007)

 

Do Warszawy Anna Czapska (Skaczkowska) przyjechała z Podkowy Leśnej w lutym 1945 r. Mieszkała tam u swoich krewnych od lipca 1944 r. Mając 26 lat, wiosną 1945 r. wyszła za mąż za Michała Czapskiego, który był studentem Wydziału Budowlanego Politechniki Warszawskiej i jak ona pracownikiem BOS. Jej przyjaciółką była Zofia Cydzikowa, z którą poznały się podczas okupacji, a później razem pracowały w BOS.

Fachu uczyła się przed wojną i na tajnych kompletach

 

Po pierwszym roku studiów w 1938 r. Anna Czapska miała praktykę inwentaryzacyjną na Orawie. Później zdobywała doświadczenie w pracowni architekta Jerzego Müllera. Podczas okupacji uczyła się w Liceum Budowlanym im. Noakowskiego, renomowanej warszawskiej szkole architektonicznej, przemianowanej tak dla bezpieczeństwa słuchaczek i wykładowców. Poza tym przez rok pracowała też jako technik w firmie budowlanej inżynierów Kobylińskiego i Łosiakowskiego.

W latach 1941-42 pracowała w Społecznym Przedsiębiorstwie Budowlanym na Żoliborzu. Jak sama wspominała w wywiadzie udzielonym Adamowi Gałkowskiemu opublikowanym na łamach „Kroniki Warszawy” w 2006 r., zwolniono ją po roku gdyż … miała w domu telefon. Fakt ten dzisiaj wydawać się może zaskakujący, jednak podczas okupacji rozmowy były podsłuchiwane i być może obawiano się, że jakaś nawet błaha wiadomość okaże się dla kogoś groźna.

Była także słuchaczką tajnych kursów Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, prowadzonych w Podkowie Leśnej po Powstaniu Warszawskim.

Legitymacja nr 6

 

O tworzącym się Biurze Odbudowy Stolicy powiedział jej dr Piotr Biegański. Do Warszawy ruszyła natychmiast. Anna Czapska, wówczas jeszcze Skaczkowska, otrzymała legitymację BOS z nr 6.
Dyplom architekta, za pracę, której tematem był projekt Muzeum Morskiego w Gdańsku, Anna Czapska uzyskała w 1948 r. u prof. Bohdana Pniewskiego.

Na początku pracy w BOS została zaangażowana na Nowym Mieście do nadzorowania odgruzowania kościoła Najświętszej Marii Panny. Miała też czuwać, aby ocalałe fragmenty budowli zostały należycie zabezpieczone.

Łazienki Królewskie, Ujazdów i Stare Miasto

 

Pod okiem przedwojennego kustosza Łazienek, Jana Dąbrowskiego, Anna Czapska prowadziła prace dokumentacyjne pałacu Na Wodzie. Zajmowała się Salą Jadalną, słynną z Obiadów Czwartkowych króla Stanisława Augusta i pomieszczeniem dawnej kaplicy prawosławnej (Łazienki w okresie zaborów należały do dworu carskiego i aneks przy pałacu zamieniony został na prywatną kaplicę cerkiewną. Dzisiaj znajdują się tam kasy).

Kolejnym wyzwaniem były kamienice na Starym Mieście. Anna Czapska znalazła się w zespole prof. Piotra Biegańskiego i Wacława Podlewskiego. Jej udziałem stały się projekty odbudowy kamienic po stronie Kołłątaja Rynku Starego Miasta. Obok projektów lokali użyteczności publicznej opracowała plany mieszkań z uwzględnieniem wszelkich wygód i standardów. Stanowiło to nie lada zadanie.

Obserwatorium i pałace na Krakowskim Przedmieściu

 

Po zawieszeniu działalności BOS (1951 r.) zadania odbudowy obiektów zabytkowych przejął Urząd Konserwatora Zabytków Warszawy, podległy Ministerstwu Kultury. Anna Czapska kontynuowała pracę w Łazienkach, a później w Ogrodzie Botanicznym w Alejach Ujazdowskich i znajdującym się obok Obserwatorium Astronomicznym. Była też współautorką odbudowy pałacu Tyszkiewiczów-Potockich przy Krakowskim Przedmieściu 32, dzisiaj mieszczący min. Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego.

Praca naukowa i pedagogiczna

 

Rozpoczęła ją w 1954 r. jako starszy asystent w Katedrze Historii Architektury i Sztuki Politechniki Warszawskiej u prof. Piotra Biegańskiego. Po jego śmierci w 1986 r. objęła kierownictwo katedry. W 1968 r. obroniła przygotowaną pod kierunkiem prof. P. Biegańskiego pracę doktorską „Zasady sytuowania założeń barokowych w miastach podlaskich od połowy XVII po wiek XVIII”. Habilitację uzyskała w 1971 r., a profesurę w 1983 r. W 1974 r. objęła stanowisko zastępcy dyrektora Instytutu Podstaw Rozwoju Architektury Politechniki Warszawskiej.

Prof. Anna Czapska interesowała się urbanistyką i architekturą założeń miejskich. Jest współautorką szeregu opracowań (min z P. Gartkiewiczem, „Rynek w Krakowie”, z Z. Dolatowskim, „Rynek w Tarnowie” [w:] Elementy urbanistyki polskiej, 1954, z. 1 i 3.

 

W 1956 r. wraz z J. Kazimierskim przygotowała dla wojewódzkiego konserwatora zabytków opracowanie historyczne Węgrowa. Władze miasta, doceniając zasługi prof. Czapskiej przyznały jej tytuł honorowego obywatela miasta Węgrowa. Kolejne opracowania dotyczą założeń urbanistycznych i architektury Suwalszczyzny i Pojezierza Augustowskiego, np. „Architektura XIX wieku w Suwałkach’ (1965), „Rozwój przestrzenny Szczuczyna od XVII do XIX wieku” (1971).

Anna Czapska była też członkinią Białostockiego Towarzystwa Naukowego, z którym stale współpracowała. Na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej prowadziła wykłady z historii architektury powszechnej, zwłaszcza francuskiej, okresu renesansu, baroku, oświecenia, klasycyzmu, a także seminaria i wykłady na wydziale Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego, Wydziale Teologii Katolickiej UKSW i Akademii Sztuk Pięknych.  

Działalność popularyzatorska

 

Prowadziła ją wśród miłośników i społecznych opiekunów zabytków za pośrednictwem Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków, Stowarzyszenia Historyków Sztuki oraz Polskiego Towarzystwa Historii Techniki. Zainicjowała w TOnZ prace inwentaryzacyjne studentów i wolontariuszy na Starych Powązkach oraz cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie.

Autorka exlibrysów

 

Profesor Anna Czapska miała też artystyczną pasję - projektowała i wykonywała exlibrisy, tuszem i piórkiem, a następnie powielała je techniką typograficzną. Można je było  oglądać na wystawach w wielu miastach w Polsce, ale także w Paryżu i Edynburgu.

Anna Czapska zmarła 19 listopada 2007 r. w Warszawie, pochowana została na cmentarzu Powązkowskim.

Opracowała: Urszula Zielińska-Meissner BSKZ
Źródła i opracowania: Archiwum BOS, Archiwum Państwowe w Warszawie; Archiwum Doroty Cydzik; Danuta Kłosek- Kozłowska, Anna Czapska (w:) Polski Słownik Biograficzny Konserwatorów Zabytków; Adam Gałkowski, Wywiad z Anną Czapską (w:) Kronika Warszawy 2006, nr 3.