null

Kanonia 10/12/14 - średniowieczny fryz już po konserwacji

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Zakończył się remont mieszkania komunalnego przy ul. Kanonia 10/12/14, a wraz z nim konserwacja unikatowego elementu. To ceglany gzyms wykonany z palcówek, czyli średniowiecznych cegieł. Jest on jedyną z niewielu zachowanych części kamienicy prawie doszczętnie zniszczonej podczas powstania warszawskiego.

Kawałek ceglanego muru na tle białej ściany.
Kanonia 10/12/14 - mieszkanie przed i po remoncie.

Historia kamienic

Kamienice wzniesiono w XVI wieku dla kanoników warszawskich. Zlokalizowane są na tyłach katedry św. Jana Chrzciciela, pomiędzy terenem dawnego cmentarza, a murem obronnym Starego Miasta. Przebudowane w XVII i XVIII wieku, zostały zniszczone w czasie powstania warszawskiego. 

Zachowały się fragmenty ścian piwnicznych, w części nadziemnej wszystkie stropy uległy spaleniu. Zburzone były wszystkie ściany za wyjątkiem ściany frontowej kamienicy Kanonia 10 i niewielkiego fragmentu elewacji parteru kamienicy Kanonia 12. Przetrwały szczątkowo ściany graniczne pomiędzy poszczególnymi budynkami. Odbudowa kamienic była prowadzona w latach 1957-1959.

Zleciliśmy badania

Na potrzeby zleconej przez BSKZ opinii zostały wykonane w całym lokalu odkrywki badawcze pozwalające na wskazanie stratygrafii, czyli chronologii przekształceń budowlanych oraz zmian w układzie przestrzennym lokalu dokonanym podczas odbudowy kamienic.  
Badania potwierdziły, że poza wewnętrzną ścianą z ceglanym fryzem i ścianą elewacyjną wszystkie inne ściany pomieszczenia są współczesne i pochodzą z czasów odbudowy. 

Oryginalne cegły i ślady spalenizny

Wykonane odkrywki potwierdziły również, że intrygujący ceglany fryz znajdujący się w jednym z pomieszczeń to historyczny element budowlany, zachowany i pozostawiony w miejscu w ramach powojennej odbudowy. Oryginalna jest dolna warstwa z pionowo ustawionych główek (tzw. rolka), która została wspornikowo wmurowana w mur. Cegły są w tym miejscu obtłuczone i pozbawione pierwotnych profili.

Początkowo mogło się wydawać, że cztery rzędy cegieł znajdujące się powyżej rolki zostały wtórnie do niej dodane, ale kolejne odkrywki nad górną warstwą fryzu, na styku ze ścianą, pozwoliły stwierdzić, że cegły zostały przemurowane głęboko, na tej samej zaprawie co rolka. Cegły widoczne w ścianie powyżej fryzu noszą wyraźne ślady spalenizny.

Wszystkie niemal cegły to tzw. „palcówki”, czyli średniowieczne cegły o wymiarach średnio 8x13x27 cm, murowane na jednolitej zaprawie piaskowo-wapiennej. 
Badany fryz ceglany jest więc autentycznym, historycznym elementem dekoracyjnym wnętrza budynku, niezniszczony w trakcie wojny i zachowany w czasie powojennej odbudowy. Jest to jedyne wewnątrz miejsce, poza piwnicami, gdzie widoczne są ceglane struktury, wymurowane z historycznej cegły palcówki.

Nadal pozostaje niewiadomą, jaką pierwotnie pełnił funkcję, czy jest to fragment ściany pozostałej po przekształceniach związanych z likwidacją sklepienia, czy pozostałość podbudowy pod belki stropowe, czy też ściana została tak wybudowana, aby poszerzyć pomieszczenie poprzez pocienienie ściany i powrót górą do jej właściwej grubości.

Prace konserwatorskie

Remont pustostanu, prowadzony przez ZGN Śródmieście, stworzył okazję do przeprowadzenia prac konserwatorsko-restauratorskich fryzu, które BSKZ zlecił w zeszłym roku. Cegła fryzu była współcześnie spoinowana zaprawą cementową, a fugi pomalowane białą farbą. Prace polegały m.in. na oczyszczeniu powierzchni z kurzu, usunięciu współczesnej zaprawy cementowej, rekonstrukcji spoin zaprawami opartymi na spoiwie wapienno-trasowym, o odpowiednio dobranej porowatości i kolorystyce.

Białe ściany, lakierowana posadzka w wyremontowanym mieszkaniu.
Zobacz galerię (9 zdjęć)
Wejście do mieszkania pod sklepieniem.
Biała ściana w mieszkaniu.
Kawałek ceglanego muru na tle białej ściany.
Kawałek ceglanego muru na tle białej ściany.
Kawałek ceglanego muru na tle białej ściany.
Kobieta siedzi prze ceglaną ścianą i ją czyści.
Kawałek ceglanego muru na tle białej ściany.
Kawałek ceglanego muru na tle białej ściany.