null

Inauguracja obchodów 40-lecia wpisu Starego Miasta na Listę UNESCO

Drukuj otwiera się w nowej karcie
Prof K.Pawłowski uhonorowany medalem
Prof K.Pawłowski uhonorowany medalem "Zasłużony dla m.st. Warszawy". Fot. R.Motyl UM

 

Uczestnicy rocznicowego spotkania na Zamku Królewskim podkreślili doniosłość docenienia przez UNESCO dzieła odbudowy oraz woli narodu, którego tożsamość i historia zostały skazane na zagładę. Jak podkreśliła Magdalena Gawin, wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego, obecność na liście światowego dziedzictwa oddziałuje do dziś:

Rocznica ta to nie tylko święto m.st. Warszawy i służb konserwatorskich, ale także święto wszystkich warszawiaków. Warszawa bez odbudowy Starego Miasta byłaby miastem socrealizmu i modernizmu. Rekonstrukcja Starego Miasta, a potem Zamku Królewskiego, odnosiła się bezpośrednio do tożsamości mieszkańców Warszawy i Polaków jako narodu – podkreśliła min. Gawin.

Odbudowa nie byłaby możliwa bez architektów i konserwatorów takich jak Jan Zachwatowicz, Piotr Biegański czy Stanisława Żaryn, ale także bez często anonimowych, murarzy, majstrów, stolarzy i cieśli – powiedziała podczas konferencji Renata Kaznowska, wiceprezydent m.st. Warszawy.

Inicjatorem wpisu  był architekt i urbanista prof. Krzysztof Pawłowski, odznaczony przez Ewę Malinowską Grupińską, przewodnicząca Rady Miasta, medalem „Zasłużony dla m.st. Warszawy”.

W dokumentacji przesłanej w 1979 r. do UNESCO profesor przedstawił pięć polskich kandydatur: Stare Miasto w Krakowie, Kopalnię Soli w Wieliczce, Stare Miasto w Warszawie, obóz koncentracyjny Auschwitz – Birkenau i Puszczę Białowieską. Kraków nie budził wątpliwości, podobnie jak obóz zagłady, jednakże postanowiono, że pierwsze wpisy będą miały charakter zdecydowanie jednoznaczny i pozytywny, podkreślający twórczą rolę człowieka, a nie jej zaprzeczenie, jakim był obóz koncentracyjny Auschwitz – Birkenau. Wpisu tego dokonano dwa lata później.   

Przykład kompletnej rekonstrukcji historycznej
Początkowo strona polska zamierzała przedstawić do wpisu Stare i Nowe Miasto. Odstąpiono jednak od tego zamiaru, gdyż Nowe Miasto częściowo wypełniono zabudową współczesną. Powojenna odbudowa miała charakter twórczej kreacji, w ramach której odtworzono nie tylko architekturę i funkcje mieszkalne, ale także handlowe, usługowe i gastronomiczne.

Ostatecznie w ślad za przesłaną dokumentacją, Komitet Dziedzictwa ICOMOS w maju 1980 r. wystosował opinię, w której jako uzasadnienie napisano: „Nominowane dobro kultury odpowiada zasadniczym warunkom przypisanym do Listy Światowego Dziedzictwa, a jego wyjątkowa wartość jest powszechnie uznana. W sposób szczególny odpowiada kryteriom nr 6 (o szczególnych wartościach historycznych). W następstwie powstania warszawskiego w sierpniu 1944 r. stolica Polski w odwecie została unicestwiona przez nazistowskiego okupanta. 

Z ruin, pomiędzy rokiem 1945 a 1966, wolą narodu miasto zniszczone w 85 % zostało przywrócone do życia. Rekonstrukcja historycznego centrum, identyczna z oryginalną, symbolizuje wolę zapewnienia przetrwania jednego z pierwszych śladów polskiego osadnictwa kulturowego i w obrazowy sposób przedstawia fachowość technik konserwatorskich drugiej połowy XX w.”  

Granice pierwszych wpisów nie były przygotowywane, jak obecnie, w oparciu o analizy geodezyjne, pozwalające na precyzyjne wyznaczenie chronionego obszaru. W momencie wpisu warszawskiego Starego Miasta nie istniało jeszcze pojęcie tzw. strefy buforowej czy otuliny wokół zabytku światowego dziedzictwa (określonej dopiero w 2014 r.), której głównym celem jest ochrona osi widokowych zarówno z, jaki i na obszar objęty ochroną.

Następnym warunkiem przyjęcia kandydatury było kryterium nr 2, czyli wpływ na inne realizacje konserwatorskie. Uzasadnienie brzmiało: „kryterium nr 2 może być także uwzględnione ponieważ rekonstrukcja historycznego centrum Warszawy wywarła znaczący wpływ na rozwój metod konserwatorskich w większości krajów europejskich w dziedzinie przemian doktryn planowania i zachowania historycznych dzielnic. Przedstawiając powyższe kwestie, „autentyczność” nie musi być rozumiana dosłownie. Historyczne centrum Warszawy tragicznie zniszczone w 1944 r., jest wyjątkowym przykładem całkowitej (kompletnej) rekonstrukcji historycznej struktury od XIII do XX wieku. Autentyczność tej wyjątkowej realizacji zamyka się w latach 1945 – 1966”

Stare Miasto na Liście
Ostatecznie, 2 września 1980 r. Historyczne Centrum Warszawy zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Znalazło się wśród miast historycznych takich jak m.in.: centrum Rzymu wraz z Watykanem, Ouro Preto w Brazylii, czy Bosra w Syrii, parków narodowych Durmitor w Jugoslawii i Garaniba w Zairze, oraz pojedynczych obiektów: w Mediolanie, klasztor Dominikanów i kościół Santa Maria delle Grazie z freskiem Ostatniej Wieczerzy Leonarda da Vinci.

W początkach 1981 r. na kamienicy przy Zapiecku na Starym Mieście została umieszczona płyta o następującej treści: „Postanowieniem Komitetu Dziedzictwa Światowego Warszawskie Stare Miasto Dobrem Kultury Światowej UNESCO Wrzesień, 1980”.
W połowie lat dwutysięcznych na obrzeżach Starego Miasta zostały zainstalowane trójwymiarowe makiety informujące o wpisie.

 
Wydarzenia rocznicowe
W tym roku m.st. Warszawa obchodzi dwie rocznice: 40-lecie wpisu historycznego centrum stolicy na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO oraz 75-lecie odbudowy Warszawy.  Jak podkreślił Michał Krasucki, dyrektor Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków, obie rocznice z powodu epidemii będą świętowane w ograniczonym zakresie.

Już teraz zapraszamy:
- 26 września na spacer po Starym Mieście z cyklu „Warszawskie Konserwacje”;
- 29 września na konferencję „Warszawskie Stare Miasto - autentyzm nieznany. Zachowanie i konserwacja tynków i malarstwa ściennego zabytku światowego dziedzictwa UNESCO”, Pałac Ślubów przy pl. Zamkowy 6 (spotkanie w formule hybrydowej będzie dostępne on line).


 

Zobacz galerię (6 zdjęć)
Spotkanie na Zamku Królewskim z okazji 40-lecia Starego Miasta w UNESCO. Na zdjęciudwóch mężczyzn i dwie kobiety siedzące za stołem. przemawia Konserwator Zabytków Michał Krasucki