null

Historyczne szkoły warszawskie – karty ewidencyjne, cz. 1

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Jednym z najbardziej palących problemów II Rzeczypospolitej było upowszechnienie, a właściwie zbudowanie od podstaw, polskiej oświaty. Zatarciu pozaborowych śladów służyły nowe programy nauczania, kształtowanie tożsamości narodowej, ujednolicenie edukacji, a także budowanie nowych szkół.

Budynek ze spadzistym dachem.

Na zdjęciu budynek Liceum Ogólnokształcącego im. S. Batorego.Fot. BSKZ

Wyzwanie to było szczególnie trudne w Kongresówce, a więc także w Warszawie, gdzie pod zaborem rosyjskim nie istniał obowiązek szkolny. Już w 1919 roku Józef Piłsudski wydał dekret o obowiązku szkolnym, który początkowo obejmować miał jedynie dawne Królestwo Polskie. W 1922 roku uchwalono ustawę o zakładaniu i utrzymywaniu publicznych szkół powszechnych. Infrastrukturę szkolną zapewniały gminy, choć mogły otrzymywać także rządowe dofinansowanie na budowę nowych szkół. Państwo opłacało etaty nauczycielskie. 

Z bogatych zbiorów kart ewidencyjnych zgromadzonych w zasobach Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków wybraliśmy trzy przykłady budynków szkolnych, jakie powstały w przedwojennej Warszawie. Jako pierwsze przedstawiamy Liceum im. Stefana Batorego.

Pokazowe osiągnięcie pedagogiczne i architektoniczne 

Szkoła jest o kilka lat starsza niż jej budynek, ale to właśnie lokalizacja przy ul. Myśliwieckiej 6 stała się najsławniejszym adresem Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Batorego. Budynek pochodzi z 1924 roku. Jak ważne było jego powstanie świadczy fakt, że w komitecie budowy znaleźli się minister i wiceminister wyznań religijnych i oświecenia publicznego.

Szkoła projektu Tadeusza Tołwińskiego imponowała rozmachem. Architekt stworzył budowlę na kształt wczesnobarokowego polskiego dworu, inspirując się renesansowym palazzo in forteza, czyli pałacem obronnym. Powstała szkoła z częścią frontową i oficynami rozplanowanymi wokół kwadratowego, obszernego dziedzińca. Historyzujący wygląd budynków wzmacnia boniowanie na elewacjach, alkierze, ryzality, okna ujęte w opaski zwieńczone przerywanym naczółkiem, wysokie spadziste dachy.

Historyczne nawiązania architekt doskonale powiązał z funkcjonalnością obiektu. Klasy były dobrze doświetlone, ciągi komunikacyjne niekolizyjne, część edukacyjną oddzielono od administracyjnej i mieszkań dla nauczycieli. Szkoła posiadała pracownie tematyczne, aulę, basen, salę gimnastyczną. W kolejnych latach po uruchomieniu szkoły na jej terenie urządzono plac tenisowy i krokietowy, boisko i ogród botaniczny.

Iwona Sygnowska, autorka karty ewidencyjnej, przywołuje wypowiedź historyka Jerzego A. Miłobędzkiego: „Był to okres kiedy borykające się z rozlicznymi trudnościami państwo nie rozwinęło jeszcze budownictwa publicznego, i nowy gmach ukończony w 1924 roku stał się niejako pokazowym osiągnięciem inwestycyjnym, pedagogicznym i architektonicznym odrodzonej państwowości.”
Jak podkreśla autorka karty, zagospodarowanie terenu szkoły i jej dbałość o rozwój fizyczny uczniów budził podziw współczesnych.

Co ocalało po zniszczeniach wojennych?

Podczas II wojny światowej szkoła była bombardowana dwa razy: w wrześniu 1939 roku i w 1944 roku. Podczas powstania warszawskiego zniszczenia był bardzo duże: „sterczały tylko mury z wypalonymi oknami”. Po wojnie budynki były sukcesywnie odbudowywane – aż do 1950 roku. 
W oficynach, które były mniej zniszczone niż gmach główny szkoły, ocalało sporo oryginalnego wyposażenia. Częściowo zachowały się stolarka okienna (głównie w piwnicy), posadzka ceramiczna w szatni i niektórych mieszkaniach, sporo drzwi wewnętrznych, boazeria na ścianach schodów do podziemi, balustrady i pochwyty, parkiet na parterze i piętrze oficyn.

Po odbudowie szkoła przechodziła spore remonty np. w latach 70. zdemontowano i zbudowano nowe ogrodzenie, w 1993 roku naprawiono więźbę i położono nowe pokrycie dachowe, w 2002 roku wymieniono stolarkę okienną. Budynki szkoły od 2010 roku znajdują się w rejestrze zabytków.
W karcie ewidencyjnej BSKZ znajduje się plan orientacyjny, historia szkoły ze zdjęciami pokazującymi przedwojenny wygląd sal i klas, opis obecnego stanu zachowania budynku. Załączone są rysunki pochodzące w ekspertyzy technicznej oraz zdjęcia elementów wyposażania jakie ocalały po wojennych zniszczeniach. 
 

Budynek ze spadzistym dachem.
Zobacz galerię (6 zdjęć)
Budynki wśród drzew.
Budynek ze spadzistym dachem.
Wejście do budynku.
Zdjęcia zachowanych elementów z budynku.
Karta ewidencyjna.