null

Historyczne szkoły warszawskie – karty ewidencyjne, cz. 1

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Jednym z najbardziej palących problemów II Rzeczypospolitej było upowszechnienie, a właściwie zbudowanie od podstaw, polskiej oświaty. Zatarciu pozaborowych śladów służyły nowe programy nauczania, kształtowanie tożsamości narodowej, ujednolicenie edukacji, a także budowanie nowych szkół.

Budynek ze spadzistym dachem.

Na zdjęciu budynek Liceum Ogólnokształcącego im. S. Batorego.Fot. BSKZ

Wyzwanie to było szczególnie trudne w Kongresówce, a więc także w Warszawie, gdzie pod zaborem rosyjskim nie istniał obowiązek szkolny. Już w 1919 roku Józef Piłsudski wydał dekret o obowiązku szkolnym, który początkowo obejmować miał jedynie dawne Królestwo Polskie. W 1922 roku uchwalono ustawę o zakładaniu i utrzymywaniu publicznych szkół powszechnych. Infrastrukturę szkolną zapewniały gminy, choć mogły otrzymywać także rządowe dofinansowanie na budowę nowych szkół. Państwo opłacało etaty nauczycielskie. 

Z bogatych zbiorów kart ewidencyjnych zgromadzonych w zasobach Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków wybraliśmy trzy przykłady budynków szkolnych, jakie powstały w przedwojennej Warszawie. Jako pierwsze przedstawiamy Liceum im. Stefana Batorego.

Pokazowe osiągnięcie pedagogiczne i architektoniczne 

Szkoła jest o kilka lat starsza niż jej budynek, ale to właśnie lokalizacja przy ul. Myśliwieckiej 6 stała się najsławniejszym adresem Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Batorego. Budynek pochodzi z 1924 roku. Jak ważne było jego powstanie świadczy fakt, że w komitecie budowy znaleźli się minister i wiceminister wyznań religijnych i oświecenia publicznego.

Szkoła projektu Tadeusza Tołwińskiego imponowała rozmachem. Architekt stworzył budowlę na kształt wczesnobarokowego polskiego dworu, inspirując się renesansowym palazzo in forteza, czyli pałacem obronnym. Powstała szkoła z częścią frontową i oficynami rozplanowanymi wokół kwadratowego, obszernego dziedzińca. Historyzujący wygląd budynków wzmacnia boniowanie na elewacjach, alkierze, ryzality, okna ujęte w opaski zwieńczone przerywanym naczółkiem, wysokie spadziste dachy.

Historyczne nawiązania architekt doskonale powiązał z funkcjonalnością obiektu. Klasy były dobrze doświetlone, ciągi komunikacyjne niekolizyjne, część edukacyjną oddzielono od administracyjnej i mieszkań dla nauczycieli. Szkoła posiadała pracownie tematyczne, aulę, basen, salę gimnastyczną. W kolejnych latach po uruchomieniu szkoły na jej terenie urządzono plac tenisowy i krokietowy, boisko i ogród botaniczny.

Iwona Sygnowska, autorka karty ewidencyjnej, przywołuje wypowiedź historyka Jerzego A. Miłobędzkiego: „Był to okres kiedy borykające się z rozlicznymi trudnościami państwo nie rozwinęło jeszcze budownictwa publicznego, i nowy gmach ukończony w 1924 roku stał się niejako pokazowym osiągnięciem inwestycyjnym, pedagogicznym i architektonicznym odrodzonej państwowości.”
Jak podkreśla autorka karty, zagospodarowanie terenu szkoły i jej dbałość o rozwój fizyczny uczniów budził podziw współczesnych.

Co ocalało po zniszczeniach wojennych?

Podczas II wojny światowej szkoła była bombardowana dwa razy: w wrześniu 1939 roku i w 1944 roku. Podczas powstania warszawskiego zniszczenia był bardzo duże: „sterczały tylko mury z wypalonymi oknami”. Po wojnie budynki były sukcesywnie odbudowywane – aż do 1950 roku. 
W oficynach, które były mniej zniszczone niż gmach główny szkoły, ocalało sporo oryginalnego wyposażenia. Częściowo zachowały się stolarka okienna (głównie w piwnicy), posadzka ceramiczna w szatni i niektórych mieszkaniach, sporo drzwi wewnętrznych, boazeria na ścianach schodów do podziemi, balustrady i pochwyty, parkiet na parterze i piętrze oficyn.

Po odbudowie szkoła przechodziła spore remonty np. w latach 70. zdemontowano i zbudowano nowe ogrodzenie, w 1993 roku naprawiono więźbę i położono nowe pokrycie dachowe, w 2002 roku wymieniono stolarkę okienną. Budynki szkoły od 2010 roku znajdują się w rejestrze zabytków.
W karcie ewidencyjnej BSKZ znajduje się plan orientacyjny, historia szkoły ze zdjęciami pokazującymi przedwojenny wygląd sal i klas, opis obecnego stanu zachowania budynku. Załączone są rysunki pochodzące w ekspertyzy technicznej oraz zdjęcia elementów wyposażania jakie ocalały po wojennych zniszczeniach. 
 

Zobacz galerię (6 zdjęć)