null

Historyczne Centrum Warszawy - granice

Drukuj otwiera się w nowej karcie

Wyznaczenie granic parku kulturowego to trudna sztuka. Które obszary i obiekty w nich zawrzeć? Jak pogodzić historyczne uwarunkowania z wyzwaniami współczesności? Czy włączyć w jego obszar zieleń? Jak połączyć tradycję historyczną z powojennymi zmianami? Takie pytania stawiali sobie autorzy projektu.

 

Pomnik historii

Punktem wyjścia do wyznaczenia granic cennego krajobrazu kulturowego Historycznego Centrum Warszawy był ustanowiony w 1994 roku pomnik historii Historycznego zespołu miasta z Traktem Królewskim i Wilanowem. Pomnik historii to prestiżowa, tytularna forma ochrony zabytku. Nadaje ją Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Pozbawiona jest jednak istotnych konsekwencji prawnych. Nakłada jedynie obowiązek uzgadniania z organem konserwatorskim decyzji o warunkach zabudowy i o lokalizacji inwestycji celu publicznego.

Rozwiązanie tego problemu podsunęli autorzy analizy pt.: Park kulturowy jako forma ochrony krajobrazu kulturowego(...) - Zbigniew Myczkowski, Roman Marcinek i Andrzej Siwek. Zaproponowali obowiązkowe tworzenie parku kulturowego dla każdego pomnika historii. Kierowali się tym, aby zakazy i ograniczenia ustanawiane na terenie parku, stanowiły praktyczne narzędzie sprawowania ochrony nad najcenniejszymi w skali kraju obiektami dziedzictwa. 
Do podobnych wniosków doszedł warszawski magistrat, przystępując w 2017 roku do prac nad utworzeniem drugiego parku kulturowego Warszawy. Pierwszym jest powstały w 2012 roku Wilanowski Park Kulturowy. W jego skład wchodzi fragment pomnika historii z królewską rezydencją, otoczony przez filialne założenia pałacowo-ogrodowe Morysina, Natolina, Ursynowa i Gucina. 

Szersze spojrzenie na krajobraz

W uchwale intencyjnej Rada Warszawy zadecydowała o objęciu nowym parkiem kulturowym Starego i Nowego Miasta, układów urbanistycznych związanych z Traktem Królewskim i zespołów pałacowo-ogrodowych położonych wzdłuż skarpy wiślanej. 

Celowo pominięto tereny Cytadeli oraz fortów Traugutta i Legionów. Są to obiekty nieprzynależne funkcjonalnie i urbanistycznie do Historycznego Centrum Warszawy. Ich budowa w XIX wieku zahamowała rozwój miasta w kierunku północnym. Nie bez znaczenia jest też fakt, że dla Żoliborza zasadnym jest utworzenie odrębnego parku kulturowego, którego częścią byłby zespół carskich fortyfikacji. 

Drobne odstępstwa od granic pomnika historii wynikają po pierwsze z potrzeby objęcia ochroną nieruchomości położonych po obu stronach najważniejszych ciągów ulicznych, na przykład przy Nowym Świecie i w Al. Ujazdowskich. Po drugie, do obszaru parku kulturowego włączone zostały sąsiadujące z pomnikiem historii, a ważne krajobrazowo i historycznie miejsca, takie jak tereny przynależne do Łazienek Królewskich i Kolonii Mieszkaniowej Mariensztat czy kwartały graniczące z liceum im. S. Batorego. 

Genius loci

Granice parku kulturowego podporządkowane są oczywiście konkretnemu celowi. Jest nim ekspozycja cennych obiektów i zespołów budowlanych oraz całych układów i wnętrz urbanistycznych. Nie wyłączając obiektów o mniejszej wartości lub realizacji współczesnych. Dążąc do zachowania tożsamości tego terenu nie można było pominąć historycznych Dynasów, parku sportowego na Agrykoli czy Doliny Szwajcarskiej. 

Ogromne znaczenie dla udanej rewaloryzacji cennych kulturowo placów miejskich ma zachowanie ich historycznego charakteru przy jednoczesnym poszanowaniu elementów przyrodniczych. Dlatego ważnymi węzłami parku kulturowego są położone na jego zachodniej granicy place Bankowy, Żelaznej Bramy, Małachowskiego, Trzech Krzyży i Na Rozdrożu. 

Wytyczanie granic parku kulturowego Historycznego Centrum Warszawy nie było łatwym zadaniem.  Skomplikowana historia miasta, jego powojenna odbudowa, dostosowanie granic parku do dzisiejszych wyzwań i świadomość, że zbyt rozległy obszar utrudni sprawne zarządzenie parkiem – to wszystko złożyło się na finalny przebieg granic. 
 
 

Mapa parku kulturowego z zaznaczonymi ważnymi miejscami.