null

Zasady działania sklepiku szkolnego prowadzonego przez uczniów

Drukuj otwiera się w nowej karcie
Sakiewka z pieniędzmi

Z artykułu dowiemy się jakie podejmować działania od chwili pojawienia się pomysłu o poprowadzeniu sklepiku szkolnego, w czasie jego organizacji, a także stałego działania.

Inicjatywa utworzenia sklepiku uczniowskiego:

  1. Grupa inicjująca. Inicjatorem powstania takiego sklepiku może być formalna lub nieformalna grupa uczniów. Może to być Samorząd Uczniowski, kółko przedsiębiorczości lub inna grupa chętnych osób.
     
  2. Program. Inicjatorzy powinni określić cele i założenia funkcjonowania sklepiku: przygotować wstępny opis jego działania i sposobu zorganizowania (program). Jednym z celów, poza zaspokajaniem potrzeb uczniów, nauką odpowiedzialności, gospodarności i przedsiębiorczości, powinno być wprowadzenie na terenie szkoły zasad prawidłowego odżywiania dzieci i młodzieży.
     
  3. Wymóg uzyskania zgody dyrektora szkoły. Konieczne jest zgłoszenie inicjatywy powstania sklepiku wraz z programem jego działania dyrektorowi, który na funkcjonowanie sklepiku musi wyrazić zgodę. Sklepik uczniowski z formalnego punktu widzenia jest bowiem prowadzony przez szkołę.
     
  4. Uzyskanie opinii Rady Rodziców. Jedną z zasad systemu oświaty jest udział rodziców w zarządzaniu szkołą, realizowany, zgodnie z ustawą, poprzez określone organy społeczne. Zatem wydaje się zasadne, aby przed podjęciem decyzji o utworzeniu w szkole uczniowskiego sklepiku, Dyrektor zasięgnął opinii Rady Rodziców. Taki sposób podejmowania decyzji jest właściwy dla wdrażania programów społeczno-edukacyjnych, bo może zwiększyć efekt edukacyjny i wychowawczy programu dobrego żywienia, a zarazem zapewni wsparcie rodziców dla działań, które w znacznej mierze mają na celu prawidłowy rozwój ich dzieci.
     

Przygotowania do uruchomienia sklepiku:

  1. Wybór opiekuna sklepiku. Uczniowie prowadzący sklepik muszą działać pod opieką i nadzorem nauczyciela – opiekuna, do którego należy sprawowanie pieczy nad całokształtem działalności sklepiku.
     
  2. Zebranie chętnych do prowadzenia sklepiku. Uczniowie prowadzący sklepik to najczęściej grupa inicjująca jego powstanie. Trzeba jednak pamiętać, że aby sklepik spełniał swoją funkcję, musi być otwarty na przerwach, a to wiąże się z potrzebą zaangażowania w nim dość dużej liczby uczniów. Warto zastanowić się nad opracowaniem systemu zachęt dla dzieci/młodzieży angażowanej do pracy lub pomocy w prowadzeniu sklepiku szkolnego.
     
  3. Opracowanie regulaminu. Zasadne jest, aby prowadzenie sklepiku oparte było na Regulaminie, który powinien określać zadania oraz sposób organizacji i pracy sklepiku, czyli określać godziny działania sklepiku, sposób organizacji, podział zadań, obowiązki i odpowiedzialności członków zespołu prowadzącego sklepik, sposób wykonywania nadzoru przez opiekuna, częstotliwości dokonywania inwentaryzacji i sporządzania sprawozdań z pracy sklepiku). Konieczne jest opracowanie i zawarcie w regulaminie zasad Dobrej Praktyki Higienicznej oraz Dobrej Praktyki Produkcyjnej (wówczas gdy np. w sklepiku przygotowywane są kanapki), mających na celu zachowanie bezpieczeństwa i jakości produktów spożywczych, opis sposobu ich przechowywania, np. tego, co należy robić z produktami, które nie zostały sprzedane oraz jak długo, w jakich opakowaniach i w jakich warunkach je przechowywać.
     
  4. Opracowanie budżetu. Niezbędne jest ustalenie, skąd będą pochodzić fundusze na rozpoczęcie działalności. Uczniowie mogą wystąpić o pożyczkę do dyrektora lub rodziców, albo zwrócić się (za pośrednictwem opiekuna) o dofinansowanie z budżetu gminy, instytucji pozarządowych lub do sponsorów. Warto wyjaśnić, że sklepik uczniowski nie musi mieć kasy fiskalnej, bowiem szkoła jako podmiot go prowadzący jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, ale mającą statut i podlega zwolnieniu podmiotowemu od podatku (art. 6 ust.1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych). Zaznaczyć należy, że dochody sklepiku powinny być przeznaczone na cele statutowe szkoły.
     
  5. Dostosowanie i wyposażenie miejsca prowadzenia sklepiku. Niezbędne dla zorganizowania sklepiku jest znalezienie odpowiednio przystosowanego do tego celu miejsca (budynku, lokalu albo ich części), gdzie można by prowadzić sprzedaż. Miejsce to musi spełniać wszelkie wymogi prawa gwarantujące, że uczniowie (zarówno prowadzący sklepik, jak i dokonujący w nim zakupu) nie będą narażeni na niebezpieczeństwo. Zwykle sklepik organizowany jest na terenie szkoły, gdzie za bezpieczeństwo, utrzymywanie i użytkowanie  go zgodnie z przeznaczeniem odpowiada dyrektor jako właściciel albo administrator budynku. Pomieszczenie wygospodarowane na sklepik z żywnością powinno spełniać dość restrykcyjne wymagania sanitarne. Przede wszystkim powinno być zaprojektowane i wyposażone tak, aby można w nich było łatwo utrzymać należytą czystość i higienę oraz umożliwiać przechowywanie żywności w odpowiednich warunkach (higienicznych i termicznych) chroniących artykuły spożywcze przed zanieczyszczeniami zarówno mikrobiologicznymi, jak i chemicznymi czy fizycznymi. W pomieszczeniu należy zapewnić dostęp do wody bieżącej. Konieczne jest staranne zorganizowanie zagospodarowania odpadów. Szczegółowe wymagania sanitarne przy sprzedaży żywności podane zostały w załączniku.W praktyce na terenie szkoły często udaje się wygospodarować tylko takie pomieszczenia, które nie pozwalają na spełnienie wszystkich wymagań sanitarnych – są niewielkie, bez zaplecza, nie mają wystarczającej liczby punktów doprowadzających wodę. Nie oznacza to jednak, że należy w ogóle zrezygnować ze sprzedaży świeżych produktów znajdujących się na „Liście produktów spożywczych polecanych do sklepiku szkolnego”, które powinny znajdować się w ofercie. Jeżeli nie istnieją możliwości techniczne właściwego dostosowania pomieszczenia sklepiku, należy ograniczyć czynności wykonywane w obrębie tego pomieszczenia do tych, które mogą być wykonywane w sposób bezpieczny, higieniczny i zgodny z przepisami prawa.
     
  6. Ustalenie asortymentu. Przy ustalaniu asortymentu konieczne jest uwzględnienie warunków sanitarnych pomieszczenia (nie zawsze możliwe jest np. przygotowywanie świeżej żywności).   Kolejnym krokiem jest znalezienie firm, które mogą zaopatrywać sklepik. Warto w tym celu odwiedzić kilka piekarni i hurtowni artykułów szkolnych oraz spożywczych w okolicy, aby zorientować się w cenach. Zasadne byłoby podjęcie negocjacji z właścicielami przedsiębiorstw na temat ewentualnych zniżek oraz transportu – w przypadku, gdyby dostawca nie zgadzał się na dowóz artykułów do szkoły, konieczne jest zapewnienie transportu w inny sposób np. samochodem opiekuna sklepiku, czy życzliwego rodzica. Ostatecznym etapem jest przygotowanie zapytania ofertowego, złożenie i zebranie ofert, wybór oferentów na dostawę produktów i zawarcie umów z dostawcami.
     
  7. Uzgodnienie cen produktów – wysokość marży.  Ceny na towary sprzedawane w sklepiku nie powinny być wygórowane i powinny uwzględniać możliwości nabywcze uczniów (na terenie szkoły sklepik posada swoisty monopol, co pozwala sprzedawcy na dość swobodne kształtowanie wysokości cen). Warto określić wysokość maksymalnej marży na produkty sprzedawane w sklepiku.
     

Uruchomienie i bieżąca działalność sklepiku:

  1. Obowiązek prawidłowego oznaczania towarów. Sprzedający musi zadbać, by oferowane towary były prawidłowo oznakowane, czyli:
  • każdy produkt powinien być oznakowany informacją umożliwiającą identyfikację towaru oraz dane producenta i importera (art. 20 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej).
  • każdy produkt spożywczy musi być oznakowany w sposób zrozumiały dla konsumenta, napisy muszą być sformułowane w języku polskim, powinny być wyraźne, czytelne i nieusuwalne, umieszczone w widocznym miejscu i nie mogą być w żaden sposób ukryte, zasłonięte lub przesłonięte innymi nadrukami lub obrazkami, (art. 48 ust. 1 i 2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia).
  • na opakowaniach artykułów spożywczych powinny znaleźć się m.in.: nazwa artykułu spożywczego, składniki, jakie w nim występują, data minimalnej trwałości albo termin przydatności do spożycia, dane identyfikujące produkującego lub paczkującego, zawartość netto lub liczba sztuk, warunki przechowywania, o ile jakość środka zależy w istotny sposób od warunków przechowywania.
  • artykuły spożywcze oznakowane datą minimalnej trwałości lub terminem przydatności do spożycia mogą znajdować się w obrocie do tej daty/terminu.
  1. Obowiązek prawidłowego uwidaczniania cen. Każdy sprzedawca zobowiązany jest oznaczyć każdy oferowany produkt ceną w sposób zapewniający prostą i niebudzącą wątpliwości informację o jej wysokości. Towary przeznaczone do sprzedaży powinny m.in. być opatrzone wywieszkami zawierającymi nazwy handlowe, ceny oraz jednostki miary, i inne informacje umożliwiające niebudzącą wątpliwości identyfikację ceny z towarem, przepisy wskazują, że wyraźne i czytelne wywieszki powinny być widoczne dla każdego kupującego, bezpośrednio przy towarach lub w ich pobliżu tak, aby nie można było się pomylić. Jeśli sprzedawca prowadzi sprzedaż towarów niewidocznych lub niedostępnych dla kupujących powinien wywiesić czytelny, ogólnodostępny cennik.
     
  2. Przestrzeganie praw konsumentów. W przypadku sklepiku uczniowskiego nie mamy relacji przedsiębiorca – konsument. Uwzględniając jednak cele edukacyjne, jakie realizuje sklepik szkolny, zasadne byłoby wprowadzenie zasad odpowiedzialności sprzedawców względem nabywców na takich samych zasadach, na jakich przedsiębiorcy odpowiadają wobec konsumentów. W sklepiku powinna zatem obowiązywać ogólnie rozumiana rzetelność wobec obsługiwanych nabywców, co do ilości, wagi, miary, gatunku, rodzaju i ceny. Prowadzący sklepik powinni przyjmować i rozpatrywać reklamacje w zakresie niezgodności towaru z umową. Towar jest niezgodny z umową, gdy:
  • jest uszkodzony lub zepsuty, np.: – zgnieciona kanapka – zepsuty jogurt z „napuchniętym” wieczkiem; – bułka z pleśnią; 
  • jest niekompletny, np.: – sok w kartoniku ze słomką bez słomki;  – zestaw kredek, w którym brakuje jednej kredki ;
  • nie nadaje się do celu, do jakiego jest przeznaczony lub zwykle używany, np.: – gumka, która zamiast ścierać, tylko rozmazuje ślady ołówka;  – nieostra temperówka, która nie spełnia swej roli; 
  • nie ma cech deklarowanych przez sprzedawcę, np.:  –  kanapka z serem, która została sprzedana jako kanapka z wędliną; – jagodzianka, która okazuje się bułką z budyniem; – sok owocowy, który w rzeczywistości jest napojem. Reklamacja może być złożona w dowolnej formie – także ustnej. Reklamację można zgłosić: 
  • w przypadku towarów nieżywnościowych  – w ciągu dwóch miesięcy od daty stwierdzenia wady (niezgodności towaru z umową), ale nie później niż przed upływem dwóch lat od daty zakupu, 
  • w przypadku żywności: – w ciągu trzech dni od otwarcia opakowania produktu opatrzonego terminem przydatności do spożycia lub datą minimalnej trwałości, – w ciągu trzech dni od dnia sprzedaży w przypadku towaru sprzedawanego luzem.  Reklamacja powinna być rozpatrzona niezwłocznie, a w przypadku jej uwzględnienia należy produkt wymienić na nowy albo naprawić (usunąć wadę). Jeżeli nie jest to możliwe, kupujący może domagać się obniżenia ceny lub zwrotu ceny (rozwiązania umowy).
  1. Dokumentowanie zakupu towarów od dostawców wynikające z obowiązku identyfikacji pochodzenia produktów w sklepiku. Konieczne jest zbieranie i przechowywanie rachunków lub faktur potwierdzających zakup produktów do sklepiku. Dokumenty te mogą być potrzebne podczas kontroli służb sanitarnych.
     
  2. Kontrola. Tak, jak w przypadku tradycyjnego sklepu, tak i w uczniowskim sklepiku szkolnym możliwe jest przeprowadzanie kontroli. Bieżącą kontrolę i nadzór nad sklepikiem wykonuje opiekun sklepiku szkolnego. Bieżącą „kontrolę” sklepiku może prowadzić także dyrektor szkoły rutynowo, w ramach własnych działań lub na podstawie sygnałów o nieprawidłowościach pochodzących od innych uczniów lub ich rodziców. Sposób wykonania kontroli (samodzielnie przez dyrektora lub przez wyznaczonego nauczyciela, bez lub z udziałem rodziców bądź samorządu uczniowskiego itp.) jest dowolny, pod warunkiem, aby spełniał zasadnicze założenie kontroli, czyli sprawdzenie, czy prowadzone działania sprzedawcy są zgodne z powszechnie obowiązującym prawem, ewentualnie Regulaminem, jeżeli takowy został stworzony. Rezultatem kontroli powinno być wyeliminowanie nieprawidłowości. Pamiętać należy, że sklepik uczniowski może być kontrolowany także przez pracowników Inspekcji Sanitarnej – w zakresie dokumentów potwierdzających pochodzenie produktów oraz stosowania zasad dobrej praktyki higienicznej, czy Inspekcji Handlowej – w zakresie przestrzegania praw konsumenta.


Opracowanie: Anna Brzozowska-Filipowicz, Marta Widz
Konsultacja: dr hab. Anna Kołłajtis-Dołowy