Definicja i koncepcje rozwoju miast

Rozwój miasta jest zmianą, procesem kierunkowych przemian, podczas którego formy prostsze i nieidealne przechodzą zmiany w kierunku form lepszych oraz doskonalszych. Sytuacja zmienia się i obiera pożądany, korzystniejszy kształt. Z rozwojem mamy więc do czynienia wtedy, kiedy następuje zamiana jakościowa. W takim rozumieniu rozwój związany jest z pojęciem postępu.

Współczesne miasta stoją przed ogromem wyzwań. Chcą być przyjaznym miejscem dla ludzi, gwarantującym wysoką jakość życia. Skupiać się na potrzebach mieszkańców, zapewniać łatwy i szybki dostęp do usług, energii, zasobów mieszkalnych, transportu, edukacji czy służby zdrowia. Poszerzać i uatrakcyjniać możliwości spędzania czasu wolnego, w tym ofertę kulturalną i sportową wraz z nowoczesną infrastrukturą. Dodatkowym wyzwaniem jest przyciąganie nowych mieszkańców oraz inwestorów, dla których liczy się odpowiednia sytuacja na rynku pracy, zasoby wykwalifikowanej kadry, dostęp do wiedzy i technologii, przyjazna administracja czy współistnienie na rynku innych firm, których obecność gwarantuje odpowiednią dla rozwoju biznesu atmosferę.

Odpowiedzialność za obecne i przyszłe pokolenia determinuje dbanie o otaczającą nas przyrodę i zasoby naturalne. Dlatego współczesne miasta dążą dzisiaj do inteligentnego, zrównoważonego rozwoju. Zapewnienia równowagi między ładem ekologicznym, gospodarczym i społecznym.

Historia rozwoju naszej cywilizacji to kronika powstawania, ewolucji i rozwoju miast. Na temat tego, jak powinny kształtować się i rozwijać miasta wypowiadają się największe postaci współczesnej nauki na całym świecie, w tym architekci, urbaniści, eksperci i znawcy tematu. Jako odpowiedzi na wyzwania, aktualne potrzeby, oczekiwania i kryzysy współczesnych metropolii powstają kolejne koncepcje miast. Najpopularniejsze w ostatnim czasie koncepcje to koncepcje miasta inteligentnego (smart city), zielonego (green city), piętnastominutowego (15-minute city), wrażliwego (soft city) czy odpornego (resilience city).

Nie sposób nie zauważyć, że większość z nich powstaje na bazie koncepcji wypracowanych już w przeszłości, a wiele z założeń oraz celów w nich opisanych pojawia się i przenika w większości pomysłów. Najczęstszym elementem wspólnym, leżącym u ich podstaw jest zrównoważony rozwój i dążenie do efektywnego, oszczędnego gospodarowania wszelkimi zasobami. Koncepcje koncentrują się na różnych aspektach: wykorzystaniu nowoczesnych technologii i inteligentnym zarządzaniu miastem, ochronie środowiska naturalnego i ekologicznych rozwiązaniach, zapewnieniu odporności na kryzysy czy budowaniu społeczeństwa obywatelskiego, zaangażowanego w sprawy miasta i lokalnych społeczności. Inni próbują odszukać formę idealnego miasta w ucieczce w kierunku małomiasteczkowości, wolego tempa życia, dbałości o potrzeby lokalnych społeczności i zacieśnianiu więzi. Co najważniejsze, w centrum zainteresowania większości współczesnych koncepcji jest sam mieszkaniec – czyli człowiek i jego potrzeby.

Liczne kryzysy: gospodarcze i społeczne, klęski żywiołowe – a w ostatnim czasie pandemia COVID-19 – wymusiły skoncentrowanie wysiłków miast na działaniach adaptacyjnych i wdrażaniu działań, których celem jest zbudowanie odporności i zapewnienie mieszkańcom bezpieczeństwa.

Warszawa czerpie z większości współczesnych koncepcji rozwoju miast. Wśród realizowanych od lat działań i podejmowanych inicjatyw przeplatają się różne koncepcje miasta inteligentnego, zielonego, wrażliwego, piętnastominutowego czy odpornego. Najważniejsze elementy tych koncepcji zostały ujęte w „Strategii #Warszawa2030”. Wybrzmiewają one zarówno w wizji, jak również celach strategii.