null

Podpisano porozumienie z Ljubljany

Drukuj otwiera się w nowej karcie
panorama Ljubljany
Autor: City hall of Ljubljana

W ostatni piątek listopada, na nieformalnym szczycie Unii Europejskiej, w którym wzięli udział ministrowie ds. rozwoju miast zostało podpisane „Porozumienie z Ljubljany". Stanowi ono zaktualizowaną wersję Agendy Miejskiej Unii Europejskiej, znanej też jako Pakt Amsterdamski.

Postanowienia Agendy Miejskiej UE uznano za obowiązujące, jednak wymagające zmiany akcentów wobec nowych uwarunkowań wynikających m.in. ze skutków pandemii Covid-19 i przyjęcia Nowej Karty Lipskiej. Wraz z dokumentem politycznym przyjęto plan pracy na rzecz Agendy Miejskiej UE.

Katalog 12 tematów priorytetowych sformułowanych w ramach Paktu Amsterdamskiego w 2016 r. (integracja migrantów i uchodźców, jakość powietrza, ubóstwo na obszarach miejskich, mieszkalnictwo, gospodarka o obiegu zamkniętym, praca i umiejętności w gospodarce lokalnej, adaptacja do zmian klimatu, transformacja energetyki, zrównoważone planowanie przestrzenne i rozwiązania wzorowane na naturze, mobilność w miastach, przejście na gospodarkę cyfrową, innowacyjne i odpowiedzialne udzielanie zamówień publicznych), który w 2018 r. został uzupełniony o dwa kolejne (kultura i dziedzictwo kulturowe oraz bezpieczeństwo w przestrzeni publicznej), w 2021 r. uzupełniono o 4 nowe obszary tematyczne tj. miasta równości, żywność, zazielenianie miast, zrównoważona turystyka.

Miasta równości – pomimo postępów w zakresie ochrony podstawowych i socjalnych praw obywateli, nadal występują nierówności ze względu na  płeć, wiek, niepełnosprawność, orientację i tożsamość seksualną, pochodzenie etniczne czy status migracyjny. Utrudnia to włączenie społeczne, które jest ważną częścią wizji UE. W ramach tego obszaru tematycznego miasta mogą się skupić na takich zagadnieniach jak: edukacja, uczestnictwo w rynku pracy, świadczenie usług publicznych, bezpieczeństwo, planowanie urbanistyczne i projektowanie, w tym dostępnej i bezpiecznej przestrzeni publicznej.

Żywność – produkcja, dystrybucja i konsumpcja żywności to istotne sektory gospodarki, które jednocześnie wiążą się z wieloaspektowymi wyzwaniami społecznymi i ekologicznymi. Miasta są ośrodkami dystrybucji i konsumpcji żywności, co sprawia, że władze lokalne są kluczowymi aktorami łańcucha dostaw żywności. W ramach tego obszaru tematycznego miasta mogą się skupić na takich zagadnieniach jak: uczciwa i zrównoważona produkcja żywności, powiązania miejsko-wiejskie, lokalne łańcuchy dostaw żywności, innowacyjne zamówienia publiczne czy zdrowa żywność wysokiej jakości.

Zazielenianie miast – w miastach ogniskują się efekty powiązanych ze sobą zjawisk kryzysowych w zakresie zmian klimatu i spadku różnorodności biologicznej. Miasta zmagają się z coraz częstszymi powodziami (także tymi występującymi w wyniku nawalnych opadów), suszami, falami upałów i innymi zagrożeniami klimatycznymi. Cierpią także z powodu zwiększonego zanieczyszczenia powietrza, niedoboru wody i spadającego bezpieczeństwa żywnościowego. W ramach tego obszaru tematycznego miasta mogą się skupić na takich zagadnieniach jak: lasy miejskie i rozwój terenów zielonych, zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza, oczyszczanie wody, powstrzymanie utraty różnorodności biologicznej, poprawa zdrowia fizycznego i psychicznego obywateli czy zapewnienie magazynowania i sekwestracji węgla.

Zrównoważona turystyka – miasta coraz częściej borykają się z problemami wywołanymi przez brak regulacji dotyczących sektora turystyki i tzw. przeludnieniem turystycznym. Konsekwencją tego zjawiska może być obniżenie jakości życia w miastach przez nadmierny rozwój sektora turystycznego niskiej jakości i niska odporność sektora turystyki na szoki popytowe. W ramach tego obszaru tematycznego miasta mogą się skupić na takich zagadnieniach jak: wyzwania nieuregulowanej i niskiej jakości turystyki, odporność i zrównoważenie turystyki, wpływ turystyki na społeczność lokalną i jakość życia, mieszkalnictwo, cyfryzacja sektora i wykorzystanie danych, nowe wymagania związane z pandemią COVID-19 oraz rewitalizacja centrów miast.

Podstawowym mechanizmem wdrażania Agendy Miejskiej UE pozostaną sieci partnerskie miast, które będą tworzone dla poszczególnych obszarów tematycznych. Partnerstwa dla tematów „zazielenianie miast” i „zrównoważona turystyka" mają być uruchomione już w 2022 r. Będzie istniała możliwość powołania sieci „drugiej generacji” dla obszarów tematycznych, w ramach których działały one już wcześniej. Będzie to jednak wymagało wniosku ze strony zainteresowanej danym tematem grupy miast wraz z uzasadnieniem takiej potrzeby. Zapowiedziano też, że w 2023 r. nastąpi przegląd tematów priorytetowych. W jego ramach możliwe jest zarówno dodanie kolejnych tematów, jak i wykreślenie któregoś z obecnego katalogu.

Utrzymano trzy filary agendy miejskiej, jakimi są „lepsze regulacje”, „lepsza wiedza” i „lepsze finansowanie”. W wyniku prac każdego z partnerstw powinny zostać wypracowane rozwiązania i wnioski odnoszące się do wszystkich trzech filarów, jednak szczególny nacisk powinien być położony na kwestię dotyczącą lepszych regulacji. Z ewaluacji wdrażania dotychczasowych partnerstw wynikło bowiem, że efekty w tym obszarze były najsłabsze.

Zauważono też, że w dotychczasowych partnerstwach brały udział bardzo nielicznie małe i średnie miasta. Zapowiedziano stworzenie mechanizmów, które sprawią, że sytuacja w tym zakresie ulegnie poprawie. Jednym z zaproponowanych działań systemowych ma być promocja udziału małych i średnich miast na poziomie kryteriów naboru do poszczególnych sieci tematycznych.

Do mechanizmów wdrożeniowych nowej Agendy Miejskiej UE dodano tzw. inne formy współpracy (other forms of cooperation). Mają to być sieci, które będą tworzone w miarę potrzeb zgłaszanych przez miasta dla rozwiązania konkretnych problemów. Z założenia mają one być bardziej elastyczne niż partnerstwa i przynosić efekty szybciej. W ich ramach mają być wypracowywane „celowane” rozwiązania. „Inne formy współpracy” mogą się skupiać na innych zagadnieniach niż tematy priorytetowe lub na ich wycinkach. Mogą też ograniczać się do jednego lub dwóch filarów Agendy Miejskiej UE.

Nowa Agenda Miejska UE zwraca także uwagę na istotność krajowych i regionalnych polityk miejskich. Powinny one służyć jako środek do wzmocnienia miejskiego wymiaru polityk sektorowych oraz wzmocnienia dialogu politycznego i współpracy wielopoziomowej na szczeblu krajowym, regionalnym oraz lokalnym. Ważną kwestią w dokumentach krajowych powinno być także wykorzystanie dostępnych środków krajowych i europejskich (zarówno w ramach funduszu odbudowy, jak i wieloletnich ram finansowych) do przekształcenia miast w bardziej sprawiedliwe, zielone i produktywne środowisko życia dla wszystkich mieszkańców. W Polsce toczą się właśnie prace nad aktualizacją Krajowej Polityki Miejskiej. Projekt dokumentu powinien niebawem trafić do konsultacji społecznych.

Więcej informacji dotyczących podpisanego paktu oraz dokumenty źródłowe znajdują się na stronie internetowej eurocities.